Vì sao Trung Quốc thoát được làn sóng bán tháo trái phiếu?

Trong khi lợi suất trái phiếu tại nhiều nền kinh tế lớn tăng mạnh do lạm phát và áp lực tài khóa, lợi suất trái phiếu Chính phủ Trung Quốc lại liên tục giảm.

Lợi suất trái phiếu Trung Quốc đi ngược xu hướng toàn cầu

Thị trường trái phiếu Chính phủ tại nhiều quốc gia đang chịu áp lực bán tháo khi nhà đầu tư lo ngại lạm phát dai dẳng, chi phí vay tăng và gánh nặng nợ công ngày càng lớn.

Trung Quốc lại là một ngoại lệ đáng chú ý.

Lợi suất trái phiếu Chính phủ Trung Quốc kỳ hạn 10 năm đã giảm xuống dưới 1,7%, thấp hơn hơn 300 điểm cơ bản so với trái phiếu Kho bạc Mỹ cùng kỳ hạn.

Đây là mức chênh lệch rất lớn giữa hai thị trường. Đáng chú ý hơn, xu hướng hiện nay hoàn toàn đảo ngược so với giai đoạn kéo dài từ năm 2010 đến 2022, khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Trung Quốc thường cao hơn Mỹ.

Thông thường, lợi suất thấp phản ánh kỳ vọng lạm phát thấp và nhu cầu lớn đối với tài sản an toàn. Tuy nhiên, trong trường hợp Trung Quốc, câu chuyện phức tạp hơn.

Trung Quốc vẫn đang đối mặt với áp lực giảm phát

Một trong những nguyên nhân quan trọng nằm ở diễn biến giá cả.

Trong khi nhiều nền kinh tế phát triển vẫn phải đối phó với lạm phát, Trung Quốc đã trải qua nhiều năm chống giảm phát. Cuộc khủng hoảng bất động sản bắt đầu từ năm 2021 tiếp tục ảnh hưởng đến tiêu dùng, hoạt động kinh tế và mặt bằng giá.

Tuy nhiên, một số chỉ dấu gần đây cho thấy áp lực giảm phát có thể đang dần suy yếu.

Lạm phát giá sản xuất hàng năm, vốn nằm trong vùng âm gần 4 năm, đã quay trở lại mức dương và vượt 4% vào tháng 6/2026. Chỉ số giảm phát GDP cũng chuyển sang tăng trong quý II sau 4 năm liên tiếp ở mức âm.

Nếu xu hướng này tiếp diễn, về lý thuyết lợi suất trái phiếu Trung Quốc sẽ phải chịu áp lực tăng khi kỳ vọng lạm phát cải thiện.

Thực tế lại diễn ra theo chiều ngược lại.

Bức tranh tài khóa không hoàn toàn “đẹp” như số liệu chính thức

Một cách giải thích khác có thể là Trung Quốc đang sở hữu nền tảng tài khóa tương đối vững.

Theo các số liệu chính thức, tỷ lệ nợ Chính phủ trên GDP của Trung Quốc trong năm nay được dự báo khoảng 75%, thấp hơn đáng kể so với phần lớn các nước G7.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở cách xác định phạm vi nợ.

Hệ thống tài chính Trung Quốc có sự phân tách phức tạp giữa chính quyền trung ương, chính quyền cấp tỉnh và chính quyền địa phương. Bên cạnh đó còn tồn tại các khoản vay được thực hiện thông qua những công ty tài chính thuộc chính quyền địa phương.

Nếu tính cả những nghĩa vụ này, quy mô nợ thực tế lớn hơn đáng kể so với con số nợ Chính phủ được công bố chính thức.

Theo cách tính “nợ mở rộng” của IMF, tổng gánh nặng nợ của Trung Quốc được dự báo tương đương khoảng 136% GDP trong năm 2026 và có thể vượt 150% vào cuối thập kỷ.

Điều này khiến lợi suất trái phiếu Trung Quốc ở mức 1,7% trở thành một nghịch lý nếu chỉ nhìn từ góc độ tài khóa.

Theo phân tích được dẫn lại từ Barclays, tình trạng tài chính của Trung Quốc, đặc biệt là sự suy yếu của thị trường bất động sản và nguồn thu chính quyền địa phương, không thực sự tương đồng với một quốc gia có chi phí vay thấp như vậy.

Lượng tiền tiết kiệm khổng lồ đang tìm nơi trú ẩn

Yếu tố quan trọng nhất nằm ở cấu trúc đặc thù của nền kinh tế Trung Quốc: người dân tiết kiệm rất nhiều nhưng có tương đối ít lựa chọn đầu tư an toàn.

Tổng lượng tiền tiết kiệm trong nước của Trung Quốc tương đương khoảng 43% GDP, cao hơn gấp đôi Mỹ.

Trong khi đó, các biện pháp kiểm soát dòng vốn khiến phần lớn lượng tiền này khó chảy ra nước ngoài.

Khi tiền không thể dễ dàng tìm kiếm cơ hội đầu tư ở các thị trường quốc tế, nó buộc phải tìm kiếm những tài sản trong nước.

Nhưng các lựa chọn thay thế lại không thực sự hấp dẫn.

Bất động sản, từng là một trong những kênh tích lũy tài sản phổ biến nhất của người Trung Quốc, đã mất đi sức hút sau cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều năm.

Thị trường chứng khoán cũng chưa đủ ổn định để trở thành nơi trú ẩn cho lượng tiền tiết kiệm khổng lồ này. Chỉ số CSI 300 hiện vẫn thấp hơn khoảng 20% so với đỉnh năm 2021.

Kết quả là trái phiếu Chính phủ trở thành một trong số ít tài sản được xem là tương đối an toàn.

Nhu cầu trái phiếu cao phản ánh vấn đề của nền kinh tế

Điều đáng chú ý là việc người dân Trung Quốc liên tục mua trái phiếu với lợi suất rất thấp không hoàn toàn là tín hiệu tích cực.

Nhu cầu trái phiếu cao cho thấy một lượng tiền lớn đang tìm kiếm nơi trú ẩn, nhưng đồng thời cũng phản ánh xu hướng tiết kiệm cao và tiêu dùng yếu của các hộ gia đình.

Nói cách khác, người dân có tiền nhưng chưa sẵn sàng chi tiêu.

Đây chính là một trong những bài toán lớn nhất của nền kinh tế Trung Quốc hiện nay.

Nếu Bắc Kinh muốn chuyển mô hình tăng trưởng từ phụ thuộc nhiều vào đầu tư và vốn sang thúc đẩy tiêu dùng nội địa, dòng tiền khổng lồ đang nằm trong tiết kiệm cần được đưa vào nền kinh tế thực nhiều hơn.

Lợi suất giảm chưa chắc là tín hiệu tích cực

Các chuyên gia HSBC dự báo lợi suất trái phiếu Chính phủ Trung Quốc kỳ hạn 10 năm có thể giảm xuống khoảng 1,5% vào cuối năm nay.

Điều này cho thấy nhu cầu đối với trái phiếu Trung Quốc có thể tiếp tục duy trì ở mức cao, ngay cả trong trường hợp Chính phủ tăng phát hành trái phiếu để hỗ trợ tăng trưởng.

Tuy nhiên, lợi suất giảm không đồng nghĩa nền kinh tế Trung Quốc đang khỏe mạnh hơn.

Trong trường hợp này, nguyên nhân quan trọng hơn nằm ở việc Trung Quốc có lượng tiền tiết kiệm quá lớn, trong khi các kênh đầu tư và tiêu dùng thay thế chưa đủ hấp dẫn.

Vì vậy, trái phiếu Trung Quốc có thể đang “miễn nhiễm” với làn sóng bán tháo toàn cầu, nhưng điều này không nhất thiết là một tin vui.

Đằng sau lợi suất thấp là một nghịch lý lớn: tiền trong nền kinh tế rất nhiều, nhưng người dân chưa muốn tiêu, nhà đầu tư thiếu lựa chọn và dòng vốn khó chảy ra nước ngoài.

Nếu Trung Quốc muốn xây dựng một mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tiêu dùng, bài toán quan trọng không phải là làm thế nào để người dân tiết kiệm nhiều hơn, mà là làm thế nào để họ cảm thấy đủ an toàn và tự tin để đưa số tiền đó trở lại nền kinh tế.