LỢI SUẤT TRÁI PHIẾU TĂNG VỌT: VÌ SAO NHIỀU NỀN KINH TẾ LỚN ĐANG CHỊU SỨC ÉP?

Trái phiếu chính phủ tại Mỹ, Nhật Bản, Anh và Đức đồng loạt chịu áp lực bán tháo, đẩy lợi suất lên mức cao nhất nhiều năm. Đằng sau diễn biến này là sự kết hợp của lạm phát, giá năng lượng, nợ công và nhu cầu vốn khổng lồ từ làn sóng đầu tư AI.

Trái phiếu chính phủ đồng loạt lập đỉnh

📈 Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản chạm 3% vào ngày 1/9, mức cao nhất kể từ năm 1996. Đây là cột mốc đáng chú ý đối với nền kinh tế từng duy trì chính sách lãi suất siêu thấp trong thời gian dài.

Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu 10 năm lên 4,81%, cao nhất kể từ tháng 11/2023. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu Anh và Đức cũng lần lượt lên 5,25% và 3,378%, đều là những mức cao nhất trong hơn một thập kỷ.

Khi trái phiếu bị bán ra, giá trái phiếu giảm và lợi suất tăng. Diễn biến này đang trở thành mối quan tâm lớn bởi lợi suất trái phiếu chính phủ thường đóng vai trò tham chiếu cho chi phí vốn trên toàn nền kinh tế.

Giá năng lượng và lạm phát gây thêm áp lực

⛽ Một trong những nguyên nhân khiến thị trường trái phiếu chịu sức ép là giá dầu tăng mạnh sau các diễn biến căng thẳng giữa Mỹ và Iran.

Giá năng lượng cao có thể làm gia tăng áp lực lạm phát. Khi đó, nhà đầu tư thường yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp cho nguy cơ sức mua của khoản tiền nhận được trong tương lai bị suy giảm.

Đồng thời, thị trường cũng đang điều chỉnh kỳ vọng về chính sách tiền tệ.

Phát biểu mang quan điểm thắt chặt của Chủ tịch Fed Kevin Warsh khiến nhà đầu tư tăng đặt cược vào khả năng Fed nâng lãi suất trong tháng 9. ECB cũng đứng trước sức ép tương tự sau các số liệu lạm phát mới, trong khi BOJ được kỳ vọng tiếp tục nâng lãi suất để hỗ trợ đồng yen.

Nợ công ngày càng lớn

⚠️ Áp lực còn đến từ tình trạng vay nợ gia tăng của các chính phủ.

Nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD, trong khi tỷ lệ nợ trên GDP tại hầu hết các nền kinh tế G7 hiện ở mức từ 100% trở lên.

Lợi suất tăng đồng nghĩa với việc chính phủ phải trả nhiều tiền hơn để huy động vốn, đặc biệt khi phải phát hành trái phiếu mới để đảo nợ cũ.

Điều này tạo ra vòng xoáy đáng lo ngại: nợ lớn → chi phí lãi vay tăng → áp lực ngân sách cao hơn → nhu cầu vay tiếp tục lớn.

AI đang cạnh tranh vốn với chính phủ

🤖 Một yếu tố ít được chú ý nhưng đang góp phần đẩy lợi suất lên là làn sóng doanh nghiệp phát hành trái phiếu để đầu tư vào AI.

Theo LSEG, 5 tập đoàn công nghệ lớn gồm Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle đã phát hành tổng cộng 220 tỷ USD trái phiếu trong năm nay, chủ yếu để tài trợ cho trung tâm dữ liệu và các dự án AI.

Con số này đã cao hơn gấp đôi tổng lượng phát hành của cả năm trước.

Các doanh nghiệp công nghệ lớn có khả năng chấp nhận mức lãi suất cao để huy động vốn, qua đó cạnh tranh trực tiếp với chính phủ trong việc thu hút tiền từ các nhà đầu tư.

Tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành trên toàn cầu năm nay đã lên tới 4.900 tỷ USD, tăng 14% so với cùng kỳ năm ngoái.

Lợi suất trái phiếu tăng ảnh hưởng trực tiếp đến người dân

🏠 Lợi suất trái phiếu không chỉ là vấn đề của giới đầu tư.

Đây còn là một trong những cơ sở tham chiếu cho lãi suất vay trên toàn nền kinh tế, từ chi phí huy động vốn của chính phủ đến khoản vay mua nhà, mua ô tô và hoạt động đầu tư của doanh nghiệp.

Tại Mỹ, lãi suất vay thế chấp cố định 30 năm đã lên 6,7%, cao nhất trong một năm khi lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm tăng.

Lãi suất cao khiến người dân và doanh nghiệp hạn chế vay vốn, qua đó có thể làm giảm tiêu dùng, đầu tư và cuối cùng gây sức ép lên tăng trưởng kinh tế.

IMF cảnh báo rủi ro lan sang các nền kinh tế mới nổi

🌍 Diễn biến trên cũng đang khiến các tổ chức tài chính quốc tế lo ngại.

Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cảnh báo việc lợi suất tại các nền kinh tế phát triển tăng có thể kéo mặt bằng chi phí vay trên toàn cầu đi lên.

Điều này đặc biệt đáng lo với các quốc gia mới nổi và thu nhập thấp. Những nước đã mất nhiều năm để xây dựng uy tín tín dụng và thu hẹp chênh lệch lợi suất có nguy cơ chứng kiến thành quả bị đảo ngược khi chi phí đi vay tăng trở lại.

Các ngân hàng trung ương có thể phải can thiệp

🏦 Trước nguy cơ thị trường trái phiếu biến động mạnh, các ngân hàng trung ương đang theo dõi sát diễn biến.

Bộ Tài chính Mỹ gần đây công bố kế hoạch tăng mua lại trái phiếu nhằm hạn chế đà tăng của chi phí vay. Tuy nhiên, lợi suất dài hạn sau đó vẫn tăng trở lại.

Trong trường hợp thị trường rơi vào trạng thái căng thẳng nghiêm trọng, các ngân hàng trung ương có thể sử dụng những công cụ can thiệp trực tiếp.

Ngân hàng Trung ương Anh từng mua trái phiếu trong cuộc khủng hoảng liên quan đến kế hoạch ngân sách năm 2022. Tại châu Âu, ECB cũng có Công cụ Bảo vệ Truyền dẫn (TPI), cho phép mua trái phiếu chính phủ nhằm ngăn chi phí vay tăng một cách “không chính đáng và thiếu trật tự”.

Tuy nhiên, việc sử dụng công cụ này đi kèm các điều kiện về chính sách tài khóa đối với quốc gia được hỗ trợ.

Điểm đáng chú ý là thị trường trái phiếu hiện đang chịu tác động đồng thời từ nhiều phía: lạm phát, giá năng lượng, chính sách tiền tệ, nợ công và nhu cầu vốn khổng lồ cho AI. Nếu lợi suất tiếp tục duy trì ở mức cao, tác động cuối cùng có thể lan rộng từ chính phủ, doanh nghiệp, ngân hàng cho tới túi tiền của người dân.