Bùng nổ IPO có thể là tín hiệu rắc rối cho thị trường

Khi ngậm một viên kẹo mút TastySounds, một điều khá kỳ lạ sẽ xảy ra trong đầu bạn. Ngoài vị ngọt trên đầu lưỡi, bạn còn nghe thấy âm nhạc trong tai. Những rung động truyền qua xương hàm, tạo ra cảm giác âm thanh mà chỉ bạn có thể nghe thấy. Trải nghiệm này khá mất phương hướng: cảm giác chủ đạo là vị ngọt, nhưng đồng thời lại xuất hiện một giai điệu vang lên bên trong.

Điều tương tự đang diễn ra trên thị trường chứng khoán Hong Kong, nơi Amos Food, nhà sản xuất kẹo TastySounds cùng nhiều loại bánh kẹo khác, đang có kế hoạch niêm yết. “Thị trường sơ cấp” dành cho các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) đang diễn biến ngọt ngào. Nhưng ở “thị trường thứ cấp”, nơi các cổ phiếu đã phát hành được mua bán, âm thanh lại trở nên trầm lắng.

Chỉ số Hang Seng, đại diện cho các doanh nghiệp lớn tại Hong Kong, đã giảm khoảng 1% trong năm nay, đứng thứ năm từ dưới lên về mức tăng trưởng trong số các thị trường chứng khoán lớn được The Economist theo dõi. Diễn biến trái chiều này cũng là lời cảnh báo đối với Mỹ, nơi thị trường IPO cũng đang chứng kiến một làn sóng tăng mạnh.

Hong Kong chứng kiến làn sóng IPO bùng nổ

Amos Food chỉ là một trong hàng dài doanh nghiệp đang chờ niêm yết tại Hong Kong. Sở giao dịch chứng khoán Hong Kong đang tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp bằng cách kéo dài thời hạn hoàn tất thủ tục và cho phép họ nộp hồ sơ một cách bí mật.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, Hong Kong đã đón 104 thương vụ IPO, huy động tổng cộng khoảng 42 tỷ USD. Sàn này cũng trở thành điểm đến của Shein, hãng thời trang siêu nhanh, sau khi những lo ngại địa chính trị khiến doanh nghiệp không lựa chọn New York hay London để niêm yết.

Con số 42 tỷ USD cao hơn gấp đôi số tiền huy động trong cùng kỳ năm 2025. Đây vốn đã là một năm đặc biệt sôi động, khi các thương vụ IPO tại Hong Kong huy động được nhiều vốn hơn bất kỳ sở giao dịch nào khác trên thế giới.

Nếu thị trường chứng khoán vận hành giống như thị trường ô tô hay hàng hóa thông thường, Hong Kong rõ ràng đang trong thời kỳ bùng nổ. Khi người tiêu dùng liên tục mua xe mới với mức giá tốt, sẽ chẳng có lý do gì để lo lắng nếu giá xe cũ đứng yên hoặc giảm.

Nhưng với cổ phiếu, thị trường “đồ cũ” lại có quy mô và tầm quan trọng lớn hơn nhiều so với thị trường cổ phiếu mới phát hành.

Vì vậy, thị trường Hong Kong đang tạo ra một cảm giác khá trái ngược: thị trường IPO sôi động, trong khi thị trường cổ phiếu đang lưu hành lại kém tích cực.

Vì sao IPO tăng mạnh nhưng thị trường cổ phiếu lại đi xuống?

Một phần nguyên nhân đến từ những đặc điểm riêng của Trung Quốc.

Các cơ quan quản lý đại lục đã thắt chặt hơn quy định đối với hoạt động phát hành cổ phiếu trên các sàn Thượng Hải và Thâm Quyến. Điều này khiến một số doanh nghiệp Trung Quốc chuyển hướng sang Hong Kong, ngay cả khi điều kiện thị trường tại đây không thực sự hấp dẫn.

Bên cạnh đó, căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc cũng khiến một số doanh nghiệp Trung Quốc đang niêm yết tại Mỹ tìm cách niêm yết thứ cấp tại Hong Kong.

Sự xuất hiện đồng loạt của các doanh nghiệp này có thể làm gia tăng nguồn cung cổ phiếu và cạnh tranh sự chú ý của nhà đầu tư đối với những doanh nghiệp khác.

Nói cách khác, thị trường Hong Kong có thể đang rơi vào tình trạng “bội thực” nguồn cung cổ phiếu mới.

Làn sóng IPO thường xuất hiện trước giai đoạn thị trường kém hiệu quả

Tuy nhiên, hiện tượng này không chỉ mang đặc trưng của Hong Kong mà còn phản ánh một quy luật từng được quan sát trên thị trường Mỹ.

Một nghiên cứu của Malcolm Baker thuộc Đại học Harvard và Jeffrey Wurgler, khi đó làm việc tại Đại học Yale, dựa trên dữ liệu thị trường Mỹ giai đoạn 1928-1997 cho thấy các doanh nghiệp có xu hướng phát hành thêm cổ phiếu nhiều hơn ngay trước những giai đoạn thị trường có tỷ suất sinh lời thấp.

Một nghiên cứu khác năm 2005 của Lubos Pastor và Pietro Veronesi thuộc Đại học Chicago cũng đưa ra kết luận tương tự: những làn sóng IPO thường xuất hiện sau các giai đoạn thị trường thuận lợi và có thể đi trước những giai đoạn thị trường kém tích cực.

Hong Kong hiện đang đi theo quỹ đạo tương tự.

Làn sóng IPO tại đây bắt đầu sau một đợt tăng mạnh của thị trường chứng khoán. Trong năm sau khi Chính phủ Trung Quốc công bố các biện pháp kích thích tiền tệ mới vào tháng 9/2024, chỉ số Hang Seng đã tăng hơn 40%.

Điều đáng chú ý là hiệu suất thị trường sau đó nhanh chóng suy yếu, trong khi làn sóng IPO vẫn chưa kết thúc.

Doanh nghiệp lên sàn vì thị trường tốt, nhưng không nhất thiết biết thị trường sắp xấu

Một cách giải thích cho hiện tượng này là các doanh nghiệp có thể tranh thủ lúc thị trường định giá cao để phát hành cổ phiếu.

Theo quan điểm này, lãnh đạo doanh nghiệp có thể biết rằng cổ phiếu của họ đang được định giá cao hơn giá trị thực, trong khi nhà đầu tư bên ngoài không nhận ra điều đó. Vì vậy, doanh nghiệp sẽ lựa chọn thời điểm thuận lợi để bán cổ phần ra công chúng.

Tuy nhiên, Lubos Pastor và Pietro Veronesi đưa ra một cách giải thích khác: các doanh nghiệp không nhất thiết phải hành động phi lý.

Quyết định IPO được đưa ra trong điều kiện không chắc chắn. Ban lãnh đạo doanh nghiệp không phải lúc nào cũng biết nhiều hơn thị trường về những điều kiện kinh tế trong tương lai. Đồng thời, một khi đã niêm yết, việc quay trở lại trạng thái chưa niêm yết không phải là chuyện dễ dàng.

Do đó, khi thị trường đang xấu, doanh nghiệp có lý do để chờ đợi với hy vọng điều kiện sẽ cải thiện.

Sự chờ đợi này tạo ra thứ mà các nhà kinh tế gọi là “giá trị quyền chọn” (option value).

Nói đơn giản, doanh nghiệp có thể trì hoãn IPO để giữ quyền lựa chọn thời điểm tốt hơn trong tương lai. Khi định giá thị trường tăng lên, ngày càng nhiều doanh nghiệp quyết định lên sàn.

Nhưng thời điểm đó thường chưa phải đỉnh của thị trường.

Kết quả là một lượng lớn doanh nghiệp có thể đồng loạt IPO sau khi thị trường đã tăng mạnh, trong khi lợi nhuận kỳ vọng của thị trường bắt đầu giảm.

Nhà đầu tư IPO vẫn có thể kiếm tiền trong ngắn hạn

Điều đáng chú ý là sự bùng nổ IPO không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư mua cổ phiếu IPO chắc chắn thua lỗ.

Ngược lại, phần lớn các doanh nghiệp mới niêm yết tại Hong Kong vẫn có diễn biến tương đối tích cực trong những ngày giao dịch đầu tiên.

Ngay cả cổ phiếu Shein, dù được xem là một thương vụ không mấy thuận lợi, cũng gần như đi ngang trong phiên giao dịch đầu tiên.

Điều này tạo ra một nghịch lý khác: thị trường thứ cấp có thể yếu, nhưng những người được phân bổ cổ phiếu IPO vẫn có thể kiếm được lợi nhuận trong ngắn hạn.

Đối với nhà đầu tư được mua cổ phiếu trong các thương vụ IPO sắp tới, trải nghiệm có thể vẫn rất hấp dẫn: một chút phấn khích khi nhận cổ phiếu, sự hào hứng khi chứng kiến giá giao dịch và cuối cùng là lợi nhuận nếu bán được ở mức cao hơn.

Nhưng ở cấp độ toàn thị trường, một làn sóng IPO quá mạnh trong lúc thị trường thứ cấp suy yếu lại là tín hiệu cần được theo dõi.

Bởi khi ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn lên sàn cùng lúc, điều đó có thể cho thấy các công ty đang tận dụng một giai đoạn định giá thuận lợi trước khi điều kiện thị trường thay đổi.

Và với nhà đầu tư, câu hỏi quan trọng không chỉ là “IPO đang bùng nổ đến mức nào?”, mà còn là “thị trường có thể duy trì điều kiện thuận lợi này trong bao lâu?”