Nhân dân tệ muốn vươn lên toàn cầu nhưng vẫn mắc kẹt trong bài toán kiểm soát vốn

Trung Quốc đang từng bước mở rộng vai trò của nhân dân tệ trong thương mại và tài chính xuyên biên giới thông qua hệ thống ngân hàng, thanh toán và tín dụng. Tuy nhiên, khả năng chuyển đổi hạn chế, thanh khoản thị trường thấp và chính sách kiểm soát vốn vẫn là những rào cản lớn khiến đồng tiền này chưa thể cạnh tranh với USD ở vai trò tài sản dự trữ toàn cầu.

Trung Quốc chọn con đường riêng để quốc tế hóa nhân dân tệ

Trung Quốc đặt mục tiêu quốc tế hóa nhân dân tệ từ năm 2009, hướng tới việc đưa đồng tiền này trở thành một đồng tiền toàn cầu bên cạnh USD, euro và bảng Anh.

Sau hơn 17 năm, nhân dân tệ đã có bước tiến đáng kể trong thanh toán thương mại và các giao dịch xuyên biên giới. Tuy nhiên, quá trình này không diễn ra theo mô hình truyền thống mà USD, euro hay bảng Anh từng trải qua.

Theo các nhà kinh tế Alicia Garcia Herrero và Haoxin Mu thuộc Natixis Corporate & Investment Banking, các tổ chức nước ngoài vẫn chưa thực sự sẵn sàng nắm giữ nhân dân tệ như một tài sản dự trữ.

Một trong những nguyên nhân là thị trường tài chính Trung Quốc có thanh khoản thấp hơn đáng kể so với thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ. Bên cạnh đó, các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá dành cho nhà đầu tư cũng chưa phát triển tương đương các thị trường tài chính lớn.

Khả năng chuyển đổi của nhân dân tệ cũng bị hạn chế. Trung Quốc duy trì các biện pháp kiểm soát dòng vốn, khiến nước này không thể cung cấp nhân dân tệ ra thế giới thông qua một tài khoản vốn hoàn toàn mở.

Điều này tạo ra khác biệt căn bản so với cách các đồng tiền quốc tế hóa truyền thống phát triển.

Đưa nhân dân tệ ra nước ngoài thông qua thương mại và ngân hàng

Thay vì mở cửa hoàn toàn tài khoản vốn, Bắc Kinh đang sử dụng thương mại và hệ thống ngân hàng trong nước để mở rộng phạm vi sử dụng của nhân dân tệ.

Các ngân hàng Trung Quốc cung cấp tín dụng và dịch vụ tài chính xuyên biên giới. Doanh nghiệp Trung Quốc tạo ra nhu cầu thanh toán bằng nhân dân tệ, trong khi hệ thống tài chính trong nước cung cấp cơ sở hạ tầng cho thanh toán, lưu ký và giao dịch.

Theo các chuyên gia Natixis, cách tiếp cận này gần với việc xây dựng một hệ thống tiền tệ thay thế dựa trên nhân dân tệ hơn là quốc tế hóa đồng tiền theo mô hình truyền thống.

Nói cách khác, Trung Quốc đang cố gắng tạo ra một hệ sinh thái để nhân dân tệ được sử dụng ở nước ngoài mà không nhất thiết phải mở cửa hoàn toàn thị trường vốn.

Trong một bản phân tích riêng, bà Garcia Herrero cho rằng USD, euro và bảng Anh từng được quốc tế hóa nhờ việc các nền kinh tế phát hành đồng tiền này chấp nhận thâm hụt cán cân thanh toán, mở cửa thị trường vốn và cho phép người nước ngoài tích lũy tài sản bằng đồng nội tệ.

Trung Quốc không muốn và cũng khó có thể đi hoàn toàn theo mô hình đó.

Thay vào đó, Bắc Kinh đưa giá trị của nhân dân tệ ra nước ngoài chủ yếu thông qua thanh toán thương mại và nguồn tín dụng do các ngân hàng Trung Quốc cung cấp.

Chiến lược này đã đem lại những kết quả nhất định.

Theo bà Garcia Herrero, nhân dân tệ hiện là đồng tiền lớn thứ hai thế giới về tài chính thương mại và thuộc nhóm những đồng tiền có chi phí huy động vốn thấp nhất tại châu Á.

Bà Vina Cheung, người đứng đầu toàn cầu về quốc tế hóa nhân dân tệ tại HSBC, cũng nhận định dòng vốn đầu tư giữa Trung Quốc và phần còn lại của thế giới sẽ tiếp tục gia tăng. Xu hướng này có thể thúc đẩy vai trò của nhân dân tệ trong thanh toán và đầu tư xuyên biên giới.

Nhu cầu tìm kiếm các đồng tiền thay thế USD cũng có thể tạo thêm dư địa cho nhân dân tệ.

Nhưng nhân dân tệ vẫn chưa trở thành tài sản dự trữ thực sự

Việc một đồng tiền được sử dụng nhiều trong thương mại không đồng nghĩa với việc đồng tiền đó đã trở thành một đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Để đạt vị thế này, các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư quốc tế phải sẵn sàng nắm giữ đồng tiền trong thời gian dài, đồng thời có khả năng chuyển đổi nó thành các loại tài sản tài chính với chi phí thấp.

Đây chính là khoảng cách lớn giữa nhân dân tệ và USD.

Theo Ngân hàng Dự trữ Australia, tỷ trọng nhân dân tệ trong dự trữ ngoại hối toàn cầu tăng từ khoảng 1,1% năm 2016 lên 2,8% năm 2022, nhưng sau đó giảm xuống dưới 2%.

Trong khi đó, USD vẫn chiếm vị trí áp đảo trong dự trữ ngoại hối và các giao dịch tài chính quốc tế.

Khoảng cách này phản ánh một vấn đề quan trọng: các tổ chức quốc tế có thể sử dụng nhân dân tệ để thanh toán hàng hóa, nhưng chưa chắc muốn nắm giữ một lượng lớn nhân dân tệ như một tài sản đầu tư dài hạn.

Một trong những lý do là quy mô và thanh khoản của thị trường tài chính Trung Quốc vẫn chưa thể sánh với Mỹ.

Thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ cung cấp cho nhà đầu tư một lượng tài sản khổng lồ, có tính thanh khoản cao và được giao dịch rộng rãi trên toàn cầu. Đây là nền tảng quan trọng giúp USD trở thành đồng tiền dự trữ chủ đạo.

Trong khi đó, nhà đầu tư nắm giữ tài sản bằng nhân dân tệ vẫn phải đối mặt với các hạn chế về chuyển đổi vốn, thanh khoản và công cụ phòng ngừa rủi ro.

Nghịch lý lớn nhất: Muốn quốc tế hóa nhưng vẫn muốn kiểm soát dòng vốn

Chính sách của Trung Quốc đang đứng trước một bài toán khó.

Một mặt, Bắc Kinh muốn nhân dân tệ được sử dụng rộng rãi hơn trong thương mại, đầu tư và thanh toán quốc tế.

Mặt khác, Trung Quốc vẫn duy trì kiểm soát dòng vốn để hạn chế những biến động có thể gây ảnh hưởng đến hệ thống tài chính trong nước.

Theo Reuters, trong tháng 8/2026, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cho biết sẽ tiếp tục thúc đẩy việc sử dụng nhân dân tệ trong thương mại và đầu tư quốc tế, đồng thời duy trì việc mở cửa thị trường tài chính theo hướng có kiểm soát.

Cách tiếp cận này cho phép Bắc Kinh mở rộng vai trò của nhân dân tệ mà không phải từ bỏ hoàn toàn quyền kiểm soát đối với dòng vốn.

Tuy nhiên, đây cũng chính là giới hạn đối với tham vọng đưa nhân dân tệ trở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu.

Một nhà đầu tư quốc tế sẽ khó coi một đồng tiền là tài sản dự trữ lý tưởng nếu khả năng đưa vốn vào và rút vốn ra vẫn phụ thuộc đáng kể vào các quy định của chính phủ nước phát hành.

Lợi suất thấp của tài sản bằng nhân dân tệ cũng là một yếu tố bất lợi.

Nếu nhà đầu tư có thể lựa chọn giữa các tài sản có tính thanh khoản cao, khả năng chuyển đổi mạnh và lợi suất hấp dẫn hơn, nhân dân tệ sẽ khó trở thành lựa chọn hàng đầu để tích trữ tài sản.

Nhân dân tệ có thể tiến xa đến đâu?

Con đường hiện tại cho thấy nhân dân tệ có nhiều khả năng tiếp tục mở rộng vai trò trong thương mại quốc tế, đặc biệt tại châu Á và trong các giao dịch có liên quan đến Trung Quốc.

Quy mô nền kinh tế Trung Quốc, vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu và mạng lưới thương mại rộng lớn tạo ra nhu cầu tự nhiên đối với đồng nhân dân tệ.

Khi doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng đầu tư ra nước ngoài và các đối tác nước ngoài giao thương nhiều hơn với Trung Quốc, nhu cầu thanh toán và huy động vốn bằng nhân dân tệ cũng có thể tăng theo.

Nhưng từ một đồng tiền được sử dụng để thanh toán đến một đồng tiền được các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư toàn cầu nắm giữ là một khoảng cách rất lớn.

Để thu hẹp khoảng cách này, Trung Quốc sẽ phải cải thiện thanh khoản của thị trường tài chính, phát triển các công cụ phòng ngừa rủi ro, tăng khả năng chuyển đổi của nhân dân tệ và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn quốc tế.

Đó lại chính là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến mức độ kiểm soát của Bắc Kinh đối với hệ thống tài chính.

Vì vậy, nhân dân tệ có thể tiếp tục tiến sâu hơn vào hệ thống thanh toán và thương mại toàn cầu mà không cần trở thành đối thủ trực tiếp của USD trong ngắn hạn.

Thách thức lớn hơn là biến nhân dân tệ từ một đồng tiền được sử dụng vì nhu cầu thương mại thành một đồng tiền được lựa chọn để tích trữ tài sản.

Cho đến khi Trung Quốc giải quyết được mâu thuẫn giữa quốc tế hóa đồng tiền và kiểm soát dòng vốn, nhân dân tệ vẫn còn một khoảng cách đáng kể với USD trong vai trò đồng tiền dự trữ toàn cầu.