Từ Mỹ đến Nhật, trái phiếu đồng loạt mất giá: Vì sao “tài sản an toàn” cũng đang chao đảo?

Thị trường trái phiếu toàn cầu đang trải qua một đợt biến động đáng chú ý khi lợi suất tại nhiều nền kinh tế lớn đồng loạt tăng mạnh. Tâm điểm là Nhật Bản – nơi lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm lần đầu chạm 3% kể từ năm 1996.

Đằng sau là sự kết hợp của nợ công cao, nhu cầu vay vốn tăng mạnh, giá năng lượng leo thang và cuộc đua đầu tư AI đang hút lượng vốn khổng lồ.

Nhật Bản phá vỡ mốc lợi suất gần 30 năm

🇯🇵 Trong phiên giao dịch ngày 1/9 theo giờ Mỹ, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đã chạm 3%, mức chưa từng xuất hiện kể từ năm 1996.

Đây là cột mốc đặc biệt đáng chú ý với một nền kinh tế từng duy trì lãi suất cực thấp và triển khai các chương trình mua trái phiếu quy mô lớn trong hơn một thập kỷ.

Không chỉ Nhật Bản, lợi suất trái phiếu tại Mỹ, Đức, Anh và nhiều nền kinh tế phát triển khác cũng tăng lên hoặc tiến sát mức cao nhất trong nhiều năm.

📉 Khi giá trái phiếu giảm, lợi suất sẽ tăng. Điều này đồng nghĩa chính phủ phải đối mặt với chi phí vay mới cao hơn, trong khi doanh nghiệp và hộ gia đình cũng chịu tác động thông qua lãi suất tín dụng.

Tại Mỹ, lãi suất thế chấp 30 năm đã tăng lên gần 6,7% khi lợi suất trái phiếu kho bạc 10 năm đi lên.

Nợ công đang trở thành tâm điểm

💰 Một trong những nguyên nhân quan trọng phía sau đợt bán tháo trái phiếu là nỗi lo về tài khóa.

Nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD. Trong nhóm G7, nhiều quốc gia có tỷ lệ nợ trên GDP từ 100% trở lên, ngoại trừ Đức.

Khi chính phủ cần huy động thêm tiền để tài trợ thâm hụt, lượng trái phiếu phát hành tăng lên. Để hấp thụ nguồn cung lớn hơn, nhà đầu tư có xu hướng yêu cầu lợi suất cao hơn.

Vấn đề còn được khuếch đại bởi nhu cầu vốn của khu vực tư nhân.

Big Tech vay hàng trăm tỷ USD cho cuộc đua AI

🤖 Cuộc đua trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một làn sóng phát hành trái phiếu doanh nghiệp chưa từng có.

Theo dữ liệu LSEG được Reuters dẫn lại, 5 tập đoàn Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle đã phát hành tổng cộng 220 tỷ USD nợ từ đầu năm 2026, cao hơn gấp đôi cùng kỳ năm trước.

Tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành trên toàn cầu trong năm 2026 đã đạt khoảng 4.900 tỷ USD, tăng 14% so với cùng kỳ.

Các tập đoàn công nghệ cần lượng vốn khổng lồ để xây dựng trung tâm dữ liệu, mua chip và phát triển hạ tầng AI. Khi nguồn cung trái phiếu chính phủ và doanh nghiệp cùng tăng mạnh, thị trường bị kéo căng ở cả hai phía.

Giá dầu lại thổi bùng nỗi lo lạm phát

🛢️ Một áp lực khác đến từ năng lượng.

Giá dầu Brent đã tăng lên 92,59 USD/thùng sau khi xung đột giữa Mỹ và Iran tái diễn, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.

Tại châu Âu, lạm phát khu vực đồng euro tăng trở lại trên 3% trong tháng 8, chủ yếu do chi phí năng lượng cao hơn.

Điều này khiến thị trường gia tăng kỳ vọng Ngân hàng Trung ương châu Âu có thể nâng lãi suất trong tháng 9.

Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu kho bạc 10 năm có lúc lên 4,798%, cao nhất kể từ tháng 1/2025, trước khi hạ nhẹ về 4,77%. Lợi suất kỳ hạn 30 năm cũng quanh 5,27%, gần mức cao nhất trong 19 năm.

Vì sao Nhật Bản lại đặc biệt quan trọng?

⚠️ Nhật Bản không chỉ là một trường hợp riêng lẻ.

Trong nhiều năm, trái phiếu Nhật Bản với lợi suất cực thấp và ổn định từng được xem như một “mỏ neo” của thị trường thu nhập cố định toàn cầu.

Khi lợi suất tại Nhật tăng mạnh, nhà đầu tư Nhật có thể giảm đầu tư vào trái phiếu nước ngoài và đưa dòng vốn trở lại thị trường trong nước – nơi lợi suất giờ đây trở nên hấp dẫn hơn.

Australia là một ví dụ khi lợi suất trái phiếu 10 năm tăng mạnh, một phần do lo ngại dòng vốn Nhật Bản có thể dịch chuyển trở về nước.

Theo chiến lược gia Prashant Newnaha của TD Securities, đây có thể là một “thay đổi mang tính hệ thống” đối với thị trường trái phiếu toàn cầu.

Không chỉ là câu chuyện của trái phiếu

🌍 Điều đáng chú ý là các động lực lần này xuất hiện cùng lúc: chính phủ cần vay nhiều hơn, doanh nghiệp công nghệ tăng tốc phát hành nợ, giá năng lượng làm gia tăng rủi ro lạm phát và những thay đổi trong chính sách tiền tệ khiến chi phí vốn dài hạn biến động.

Tại Mỹ, áp lực chủ yếu đến từ lợi suất thực – mức sinh lời nhà đầu tư yêu cầu sau khi loại trừ lạm phát.

Trong khi đó, châu Âu và Anh chịu ảnh hưởng lớn hơn từ kỳ vọng lạm phát do giá năng lượng.

Những yếu tố này có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền: lợi suất tại một thị trường lớn tăng lên sẽ khiến nhà đầu tư ở các thị trường khác cũng yêu cầu mức sinh lời cao hơn để giữ sức hấp dẫn của dòng vốn.

“Mỏ neo” của thị trường đang dịch chuyển

📌 Lợi suất trái phiếu tăng không chỉ là câu chuyện về một loại tài sản. Nó có thể tác động tới chi phí vay của chính phủ, lãi suất thế chấp, tín dụng doanh nghiệp, định giá cổ phiếu và cả dòng vốn quốc tế.

Nhật Bản từng giúp giữ lợi suất toàn cầu ở mức thấp trong nhiều năm. Nhưng khi nước này không còn duy trì vai trò “kìm” lợi suất như trước, thị trường trái phiếu có thể bước vào một giai đoạn mới.

Ở đó, nợ công, giá năng lượng, chiến tranh và cuộc đua AI đang cùng lúc góp phần quyết định chi phí vốn của nền kinh tế toàn cầu.