94% doanh nghiệp Việt là nhỏ và vừa nhưng chỉ 8,8% vay được vốn: Vì sao ngân hàng không giải ngân?

Khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNVVN) chiếm tới 94% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, nhưng chỉ khoảng 8,8% trong số này tiếp cận được vốn vay, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 47,1% ở nhóm doanh nghiệp lớn.

914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng chưa đến 10% vay được vốn

🏢 Theo báo cáo “Doanh nghiệp SME Việt Nam: Mức độ trưởng thành và Tiếp cận tín dụng” tháng 8/2026 của FiinGroup, Việt Nam hiện có khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm 94% tổng số doanh nghiệp cả nước.

Khu vực này đóng vai trò đáng kể trong nền kinh tế khi sử dụng khoảng 38,6% tổng số lao động. Tuy nhiên, đóng góp về doanh thu và thương mại quốc tế vẫn còn khá khiêm tốn, với chưa đến 20% tổng doanh thu, khoảng 6,7% tổng kim ngạch xuất khẩu và 9% tổng kim ngạch nhập khẩu.

💰 Khoảng cách lớn nhất lại nằm ở khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

Chỉ khoảng 8,8% DNVVN, tương đương khoảng 80.000 doanh nghiệp, được tiếp cận vốn vay. Trong khi đó, tỷ lệ này ở nhóm doanh nghiệp lớn lên tới 47,1%.

Đáng chú ý, so với năm 2025, tỷ lệ DNVVN tiếp cận vốn còn giảm 0,5 điểm phần trăm.

Như vậy, dù chiếm tới 94% số lượng doanh nghiệp, phần lớn khu vực DNVVN vẫn đang đứng ngoài hệ thống tín dụng ngân hàng.

Vì sao ngân hàng thận trọng với doanh nghiệp nhỏ?

⚠️ Sự thận trọng của các tổ chức tín dụng đối với DNVVN không phải không có cơ sở.

Theo FiinGroup, trong năm 2025, tỷ lệ DNVVN đóng cửa lên tới 12,7%, cao hơn đáng kể mức 4,9% của nhóm doanh nghiệp lớn.

Nếu tính cả doanh nghiệp siêu nhỏ, tỷ lệ đóng cửa thậm chí lên tới 22,7%.

Với mức độ biến động như vậy, ngân hàng có xu hướng ưu tiên những doanh nghiệp đã hoạt động trong thời gian dài, có lịch sử kinh doanh ổn định và hồ sơ tín dụng rõ ràng.

📊 Gần 85% DNVVN đang có khoản vay là những doanh nghiệp đã hoạt động từ 5 năm trở lên. Đây cũng là nhóm có hồ sơ rủi ro tốt hơn đáng kể.

Từ góc độ ngân hàng, việc tập trung cho vay những doanh nghiệp có lịch sử hoạt động và tín dụng rõ ràng giúp giảm rủi ro trong quá trình thẩm định và thu hồi vốn.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng có thể khiến một bộ phận doanh nghiệp đang tăng trưởng nhưng chưa đủ "độ tuổi" hoặc chưa có tài sản bảo đảm bị bỏ lại phía sau.

Không phải doanh nghiệp chưa vay nào cũng yếu

🔎 Dữ liệu của FiinGroup cho thấy câu chuyện tín dụng DNVVN phức tạp hơn việc doanh nghiệp "không đủ điều kiện vay".

Ước tính khoảng 45% DNVVN hoạt động trên 5 năm, có mức rủi ro trung bình hoặc thấp nhưng vẫn chưa tiếp cận được vốn vay.

Đáng chú ý hơn, khoảng 67.000 doanh nghiệp chưa có nợ vay vừa ghi nhận dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương, vừa có tăng trưởng doanh thu dương.

Đây là nhóm doanh nghiệp cho thấy khả năng hoạt động và tạo ra dòng tiền nhất định, nhưng vẫn chưa bước qua được cánh cửa tín dụng ngân hàng.

📈 Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng doanh thu của nhóm chưa vay thậm chí còn cao hơn nhóm đang vay.

Dữ liệu cho thấy tốc độ tăng trưởng doanh thu trung vị của DNVVN chưa vay đạt 15,6%, trong khi nhóm đang vay chỉ đạt 9,8%.

Điều này đặt ra câu hỏi: nếu một doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh, có khả năng tạo dòng tiền và mức rủi ro chấp nhận được, liệu việc thiếu tài sản thế chấp hoặc lịch sử tín dụng dài có nên trở thành rào cản quá lớn?

Bài toán nằm ở dữ liệu và cách đánh giá rủi ro

💡 Một trong những nguyên nhân khiến ngân hàng khó mở rộng tín dụng cho DNVVN nằm ở chất lượng và mức độ đầy đủ của dữ liệu tài chính.

Nhóm doanh nghiệp nhỏ thường gặp tình trạng báo cáo tài chính chưa chuẩn hóa, dữ liệu kinh doanh phân tán, dòng tiền chưa được thể hiện đầy đủ và lịch sử tín dụng chưa đủ dài.

Ở chiều ngược lại, ngân hàng cần những dữ liệu có thể kiểm chứng để đánh giá khả năng trả nợ và xác định mức độ rủi ro của khách hàng.

Khi thông tin chưa đầy đủ, phương án an toàn của tổ chức tín dụng thường là yêu cầu tài sản bảo đảm hoặc ưu tiên những khách hàng đã có lịch sử vay và trả nợ tốt.

Điều này tạo ra một vòng lặp: doanh nghiệp chưa đủ dữ liệu thì khó vay vốn, trong khi không có vốn lại khó mở rộng quy mô và xây dựng lịch sử tín dụng đủ mạnh.

Cần chuyển từ đánh giá tài sản sang đánh giá dòng tiền

💰 Khoảng cách tín dụng hiện nay cho thấy dư địa tăng trưởng ở phân khúc DNVVN vẫn còn rất lớn.

Tuy nhiên, việc chỉ đơn giản nới điều kiện cho vay hoặc tăng hạn mức tín dụng chưa chắc giải quyết được vấn đề. Điểm quan trọng hơn nằm ở cách ngân hàng đánh giá doanh nghiệp.

Thay vì phụ thuộc quá lớn vào tài sản thế chấp và hồ sơ truyền thống, các tổ chức tín dụng có thể khai thác sâu hơn những dữ liệu như dòng tiền, doanh thu, lịch sử giao dịch, nghĩa vụ thuế và sức khỏe tài chính thực tế.

📱 Khi dữ liệu được kết nối và chuẩn hóa tốt hơn, ngân hàng có thể đánh giá doanh nghiệp dựa trên khả năng tạo tiền và trả nợ thay vì chỉ dựa vào quy mô tài sản.

Điều này đặc biệt quan trọng với những doanh nghiệp trẻ, chưa tích lũy được nhiều tài sản nhưng có tốc độ tăng trưởng tốt và mô hình kinh doanh hiệu quả.

Ngành thương mại: 275.000 doanh nghiệp nhưng chưa đến 10% vay vốn

🛒 Ngành thương mại là một ví dụ rõ nét về khoảng cách tín dụng này.

Theo FiinGroup, ngành thương mại có khoảng 275.000 DNVVN, sử dụng khoảng 1,2 triệu lao động, nhưng chưa đến 10% doanh nghiệp tiếp cận vốn vay.

Nhóm này có biên lợi nhuận gộp trung vị khoảng 11,6% và biên lợi nhuận ròng ở mức dương. Tuy nhiên, chỉ 23,4% doanh nghiệp có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương.

Con số này cho thấy khả năng sinh lời không đồng nghĩa hoàn toàn với khả năng trả nợ.

📌 Đối với ngân hàng, bên cạnh lợi nhuận, chất lượng dòng tiền mới là yếu tố quan trọng để đánh giá doanh nghiệp có khả năng hấp thụ vốn và trả nợ hay không.

Một doanh nghiệp có doanh thu tăng nhưng dòng tiền kinh doanh yếu vẫn có thể gặp khó khăn khi phải thanh toán các khoản vay đến hạn.

Chỉ 0,7-0,9% DNVVN chuyển thành doanh nghiệp lớn

📉 Một chỉ dấu khác đáng chú ý là tỷ lệ DNVVN chuyển thành doanh nghiệp lớn chỉ khoảng 0,7-0,9% qua các năm.

Con số này cho thấy phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong quá trình mở rộng quy mô.

Trong đó, hạn chế về khả năng tiếp cận vốn có thể là một trong những yếu tố cản trở quá trình đầu tư, mở rộng sản xuất, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng suất.

Nếu tín dụng tiếp tục chủ yếu chảy vào những doanh nghiệp đã lớn, sở hữu nhiều tài sản và có lịch sử tín dụng tốt, khoảng cách về quy mô giữa DNVVN và doanh nghiệp lớn sẽ khó được thu hẹp.

🚀 Ngược lại, nếu hệ thống tài chính có thể nhận diện chính xác những doanh nghiệp đang tăng trưởng, có dòng tiền tốt và mức rủi ro phù hợp, tín dụng có thể trở thành đòn bẩy quan trọng.

Nguồn vốn khi đó không chỉ giúp DNVVN duy trì hoạt động mà còn có thể hỗ trợ mở rộng quy mô, đầu tư công nghệ, nâng năng suất và từng bước tiến lên nhóm doanh nghiệp lớn.

Với 94% doanh nghiệp cả nước thuộc khu vực nhỏ và vừa, việc giải quyết bài toán tiếp cận tín dụng vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng ngân hàng hay doanh nghiệp, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng mở rộng động lực tăng trưởng của nền kinh tế.