Mỹ “đe dọa” cắt đường tiếp cận USD: Trung Quốc trước bài toán “ngàn cân treo sợi tóc”

Mỹ cảnh báo các tổ chức hỗ trợ Iran né tránh lệnh trừng phạt có thể bị loại khỏi hệ thống tài chính Mỹ. Động thái này đặt các ngân hàng Trung Quốc trước bài toán khó khi vừa phải bảo vệ quan hệ với Iran, vừa không muốn đánh mất quyền tiếp cận đồng USD.

Mỹ gia tăng sức ép lên các ngân hàng liên quan đến Iran

💵 Ngày 24/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo bất kỳ tổ chức nào hỗ trợ Iran thực hiện hành vi rửa tiền hoặc lách các lệnh trừng phạt đều có nguy cơ bị cắt khỏi hệ thống tài chính Mỹ.

Đây là một phần trong chiến dịch gây sức ép kinh tế mà Tổng thống Donald Trump gọi là “D-Day kinh tế” nhằm vào Iran.

Khi được hỏi về khả năng các ngân hàng Trung Quốc trở thành mục tiêu, ông Bessent cho rằng nếu những tổ chức này tạo điều kiện cho các giao dịch giúp dầu mỏ Iran được chuyển đổi thành tiền mặt, họ cũng có thể nằm trong diện bị xử lý.

⚠️ Lời cảnh báo lập tức đặt các ngân hàng Trung Quốc vào thế khó. Nếu tiếp tục hỗ trợ các giao dịch liên quan đến Iran, họ có nguy cơ đối mặt với các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Nhưng nếu tuân thủ hoàn toàn yêu cầu từ Washington, các ngân hàng này có thể ảnh hưởng đến quan hệ thương mại và năng lượng quan trọng với Tehran.

Ngày 25/8, Trung Quốc tuyên bố sẽ “áp dụng mọi biện pháp cần thiết” để bảo vệ lợi ích của mình.

Bắc Kinh đồng thời tái khẳng định lập trường phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương mà nước này cho là không có cơ sở theo luật pháp quốc tế và không được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho phép.

Trung Quốc phụ thuộc lớn vào dầu mỏ Iran

🛢️ Sức ép của Washington đặc biệt đáng chú ý bởi Trung Quốc là đối tác thương mại quan trọng hàng đầu của Iran.

Theo các nhà phân tích thuộc Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung, trước khi xung đột bùng nổ, Trung Quốc được cho là mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran.

Lượng dầu này tương đương khoảng 12% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc, giúp Bắc Kinh trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Tehran.

Trong chiến dịch mở rộng trừng phạt mang tên “Operation Economic Outcast”, Mỹ đã xác định nhiều cá nhân và doanh nghiệp có trụ sở tại Trung Quốc bị cáo buộc hỗ trợ quân đội Iran.

Washington cho biết sẽ đặt ra thời hạn để các quốc gia chấm dứt những hoạt động bị xem là hỗ trợ Iran né tránh trừng phạt, dù chưa công khai mốc thời gian cụ thể.

🌏 Với Trung Quốc, đây không đơn thuần là vấn đề ngoại giao mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, thương mại và khả năng tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế.

CIPS trở thành “lá chắn” trước rủi ro từ đồng USD

🏦 Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã xây dựng các công cụ nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào hệ thống tài chính quốc tế xoay quanh đồng USD.

Một trong những công cụ quan trọng nhất là Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS).

Theo ông Peter Alexander, Giám đốc điều hành công ty tư vấn Z-Ben tại Thượng Hải, sự phát triển của CIPS cho thấy Trung Quốc đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào hệ thống tài chính dựa trên USD, nhưng không có nghĩa Bắc Kinh muốn từ bỏ đồng bạc xanh.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc bắt đầu xây dựng CIPS từ năm 2012. Đây cũng là thời điểm Bộ Tài chính Mỹ áp lệnh trừng phạt đối với Bank of Kunlun của Trung Quốc liên quan đến các hoạt động trái phép với Iran.

📈 Kể từ sau xung đột Nga - Ukraine năm 2022, giao dịch thông qua CIPS đã tăng tốc và tiếp tục tăng trưởng trong năm nay.

Hệ thống này hiện có 210 tổ chức tham gia trực tiếp trên toàn cầu, phần lớn là các chi nhánh của ngân hàng nhà nước Trung Quốc.

Trong tháng 8, Argentina và Australia cũng gia hạn các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương với Trung Quốc, cho phép ngân hàng trung ương hai nước tiếp cận lượng nhân dân tệ trị giá hàng chục tỷ USD.

Theo ông Alexander, sự xuất hiện của các hệ thống tài chính thay thế không nhất thiết đồng nghĩa với việc các quốc gia muốn loại bỏ USD. Thay vào đó, đây có thể được xem như một công cụ phòng ngừa rủi ro địa chính trị.

USD vẫn thống trị hệ thống thanh toán toàn cầu

💰 Dù Trung Quốc đã phát triển CIPS và thúc đẩy quốc tế hóa đồng nhân dân tệ, vị thế của USD trong hệ thống tài chính toàn cầu vẫn rất lớn.

Theo dữ liệu từ Swift, trong tháng 7, đồng USD vẫn chiếm hơn một nửa tổng lượng thanh toán toàn cầu.

Trong khi đó, đồng nhân dân tệ đứng thứ 5 với 3,1%, giảm so với mức hơn 4% vào đầu năm 2025.

Đối với hoạt động tài trợ thương mại, vai trò của USD thậm chí còn nổi bật hơn khi đồng tiền này chiếm gần 80% trong tháng 7. Nhân dân tệ đứng thứ hai với tỷ trọng khoảng 8,4%.

📊 Những con số này cho thấy dù Bắc Kinh đang từng bước xây dựng hệ thống thanh toán riêng, Trung Quốc vẫn khó có thể nhanh chóng tách khỏi hệ sinh thái tài chính toàn cầu xoay quanh đồng USD.

Ông Tianchen Xu, chuyên gia kinh tế cao cấp tại The Economist Intelligence Unit, nhận định Trung Quốc chắc chắn muốn duy trì vị thế trong hệ thống USD để phục vụ bộ máy thương mại của mình.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa Bắc Kinh sẽ chấp nhận mọi yêu cầu trừng phạt mở rộng từ Washington.

Trung Quốc có thể đáp trả bằng đất hiếm

⛏️ Trong trường hợp các doanh nghiệp hoặc ngân hàng lớn của Trung Quốc bị Mỹ áp dụng biện pháp trừng phạt mạnh, Bắc Kinh vẫn có những công cụ để đáp trả.

Theo các chuyên gia, đất hiếm và khoáng sản chiến lược có thể trở thành một trong những quân bài mà Trung Quốc sử dụng.

Trung Quốc hiện giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng nhiều loại khoáng sản thiết yếu, trong khi Mỹ vẫn cần nguồn nguyên liệu này cho nhiều ngành công nghiệp.

Điều đó khiến Washington cũng phải cân nhắc kỹ mức độ gây sức ép.

⚖️ Bài toán vì vậy không đơn giản là Mỹ có thể cắt một ngân hàng Trung Quốc khỏi hệ thống tài chính hay không. Vấn đề lớn hơn là mỗi bước đi đều có thể tạo ra phản ứng dây chuyền đối với thương mại, tỷ giá, chuỗi cung ứng và quan hệ kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Thượng đỉnh Trump - Tập đứng trước bài toán khó

🤝 Những lời cảnh báo cứng rắn từ Washington xuất hiện ngay trước thềm cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Hai nhà lãnh đạo dự kiến gặp nhau tại Mỹ vào cuối tháng tới, sau chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump hồi tháng 5.

Theo bà Dan Wang, Giám đốc mảng Trung Quốc tại Eurasia Group, Washington nhiều khả năng không muốn những biện pháp trừng phạt mới làm chệch hướng hội nghị thượng đỉnh.

Đặc biệt, việc loại một ngân hàng lớn của Trung Quốc khỏi hệ thống SWIFT có thể gây áp lực đáng kể lên tỷ giá đồng nhân dân tệ - điều mà Bắc Kinh khó có thể chấp nhận.

📈 Kể từ khi xung đột Iran bùng nổ ngày 28/2, chỉ số USD đã tăng khoảng 1,5%. Trong cùng khoảng thời gian, nhân dân tệ tăng gần 2% so với USD và hơn 3% so với euro.

Điều này cho thấy dù chịu nhiều sức ép, đồng nhân dân tệ vẫn đang duy trì diễn biến tương đối ổn định so với một số đồng tiền khác.

Trung Quốc chưa muốn “đoạn tuyệt” với hệ thống USD

🔎 Về dài hạn, Trung Quốc đang đứng trước một thế cân bằng khó khăn.

Một mặt, Bắc Kinh muốn giảm sự phụ thuộc vào USD và xây dựng các kênh thanh toán có thể hoạt động trong trường hợp quan hệ với Mỹ xấu đi. CIPS, các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ và việc thúc đẩy sử dụng nhân dân tệ trong thương mại là những bước đi theo hướng này.

Mặt khác, quy mô thương mại của Trung Quốc khiến việc duy trì quyền tiếp cận hệ thống tài chính bằng USD vẫn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Bởi vậy, chiến lược của Bắc Kinh nhiều khả năng không phải là thay thế hoàn toàn USD trong thời gian ngắn, mà là tạo thêm lựa chọn để giảm rủi ro nếu căng thẳng địa chính trị leo thang.

Ông Peter Alexander nhận định Bắc Kinh thậm chí vẫn chưa sử dụng hết những biện pháp cứng rắn có thể triển khai đối với Mỹ.

🚨 Trong khi đó, câu hỏi lớn đối với Washington không chỉ nằm ở việc Mỹ có khả năng áp dụng thêm những biện pháp trừng phạt nào, mà còn là liệu chính quyền ông Trump có thực sự muốn sử dụng chúng đến đâu.

Khi cuộc gặp Trump - Tập đang đến gần, vấn đề Iran, dầu mỏ, USD, SWIFT và đất hiếm có thể trở thành những quân bài quan trọng trong cuộc mặc cả kinh tế giữa hai cường quốc.