Fed thử hướng đi mới sau hơn 5 năm lạm phát vượt mục tiêu, 3 học giả có thể định hình chính sách lãi suất

Sau hơn 5 năm lạm phát tại Mỹ liên tục cao hơn mục tiêu 2%, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh đang tìm cách thay đổi cách ngân hàng trung ương này tiếp cận vấn đề giá cả. Đáng chú ý, 3 nhà kinh tế với những trường phái tư duy khác nhau đang được giao nhiệm vụ nghiên cứu các động lực của lạm phát.

Ngay sau khi nhậm chức, ông Kevin Warsh nhiều lần chỉ trích cách Fed kiểm soát lạm phát trong những năm qua. Tuy nhiên, thay vì ngay lập tức đưa ra một khuôn khổ chính sách mới, ông thành lập nhiều nhóm công tác để nghiên cứu sâu hơn về nguyên nhân lạm phát và cách ngân hàng trung ương nên phản ứng.

Một trong những nhóm này tập trung vào việc nghiên cứu cách Fed "hiểu và phản ứng trước các động lực của lạm phát". Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ được đưa ra để Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) xem xét trong năm nay.

Bài toán này không đơn giản bởi giới kinh tế học vẫn chưa thống nhất về nguyên nhân của các đợt lạm phát gần đây cũng như chính sách phù hợp để kiểm soát giá cả.

Đáng chú ý, 3 nhân vật đứng đầu nhóm nghiên cứu đều là những học giả có ảnh hưởng lớn nhưng theo đuổi các quan điểm kinh tế khác nhau. Nếu tìm được tiếng nói chung, những nghiên cứu này có thể trở thành nền tảng cho một cách tiếp cận mới của Fed dưới thời ông Warsh.

Gregory Mankiw: Chú trọng kỳ vọng lạm phát và cung tiền

Gregory Mankiw, giáo sư tại Đại học Harvard, là một trong những cái tên nổi bật nhất trong nhóm. Ông từng giữ chức Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế dưới thời Tổng thống George W. Bush, giai đoạn ông Warsh cũng hoạt động với vai trò cố vấn kinh tế.

Mankiw là đại diện tiêu biểu của trường phái Keynes mới (New Keynesian), nền tảng lý thuyết có ảnh hưởng lớn đến chính sách của nhiều ngân hàng trung ương hiện nay.

Theo quan điểm này, việc tăng lãi suất sẽ làm giảm nhu cầu trong nền kinh tế, qua đó giúp hạ nhiệt tốc độ tăng giá cả và tiền lương. Ngược lại, giảm lãi suất có thể thúc đẩy chi tiêu và đầu tư.

Mankiw đặc biệt nhấn mạnh vai trò của kỳ vọng lạm phát. Khi doanh nghiệp và người lao động tin rằng lạm phát sẽ được kiểm soát, giá cả và tiền lương có xu hướng ít biến động hơn trước các cú sốc.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận việc xác định chính xác nguyên nhân của lạm phát ngay trong thời điểm nó xảy ra là một thách thức lớn.

Trong các phát biểu năm 2024, Mankiw còn đề cập đến khả năng sử dụng cung tiền, chẳng hạn chỉ số M2, như một tín hiệu cảnh báo sớm về xu hướng lạm phát. Theo ông, việc theo dõi sát cung tiền có thể giúp Fed nhận diện sớm hơn làn sóng lạm phát bùng phát vào đầu thập niên 2020.

Đây là cách tiếp cận từng được nhà kinh tế Milton Friedman đề cao nhưng ngày càng ít được Fed hiện đại chú trọng. Tuy nhiên, quan điểm này được cho là có điểm tương đồng với sự quan tâm của ông Warsh đối với vai trò của cung tiền.

Thomas Sargent: Không thể bỏ qua chính sách tài khóa

Thomas Sargent, chủ nhân giải Nobel Kinh tế, là một trong những học giả có ảnh hưởng lớn nhất đối với lý thuyết kỳ vọng hợp lý.

Theo Sargent, nếu ngân hàng trung ương liên tục duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng để thúc đẩy tăng trưởng, người dân và doanh nghiệp có thể dự đoán trước hành động này. Khi đó, giá cả và tiền lương có thể được điều chỉnh trước khi chính sách tiền tệ phát huy tác dụng, khiến lạm phát tăng nhưng sản lượng và việc làm không được cải thiện đáng kể.

Một điểm quan trọng trong quan điểm của Sargent là vai trò của chính sách tài khóa. Ông cho rằng khả năng kiểm soát lạm phát không chỉ phụ thuộc vào ngân hàng trung ương mà còn liên quan trực tiếp đến tình hình ngân sách và nợ công của chính phủ.

Từ nghiên cứu về các giai đoạn siêu lạm phát tại châu Âu sau Thế chiến thứ nhất, Sargent chỉ ra rằng việc ổn định giá cả đòi hỏi sự phối hợp giữa cải cách tài khóa và chính sách tiền tệ.

Ông cũng phát triển quan điểm cho rằng nếu người dân nghi ngờ khả năng kiểm soát nợ công của chính phủ, việc ngân hàng trung ương tăng lãi suất chưa chắc đủ để kiềm chế lạm phát. Lãi suất cao còn có thể làm tăng chi phí trả nợ, gây thêm áp lực lên ngân sách.

Trong bối cảnh nợ công Mỹ liên tục tăng lên mức kỷ lục, tư duy của Sargent có thể khiến Fed dưới thời Warsh phải quan tâm nhiều hơn đến yếu tố tài khóa, thay vì chỉ tập trung vào công cụ lãi suất.

William White: Cảnh báo từ bong bóng tài sản

William White, cựu quan chức cấp cao của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), lại theo đuổi một hướng tiếp cận khác.

White từ lâu chỉ trích việc các ngân hàng trung ương thường chỉ hành động sau khi bong bóng tài sản đã vỡ. Theo ông, chính sách tiền tệ quá nới lỏng sau các cú sốc có thể khuyến khích nhà đầu tư chấp nhận rủi ro lớn hơn, từ đó tạo điều kiện cho những bong bóng mới hình thành.

Ngay tại hội nghị Jackson Hole năm 2003, White từng cảnh báo về những mất cân đối trên thị trường tài chính và nguy cơ chúng dẫn tới một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Những cảnh báo này sau đó được nhắc lại trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 xảy ra.

Nếu áp dụng cách tiếp cận của White, Fed có thể phải duy trì chính sách tiền tệ cứng rắn hơn trong thời gian dài. Ngân hàng trung ương thậm chí có thể phải tăng lãi suất để hạn chế tăng trưởng tín dụng và ngăn bong bóng tài sản, ngay cả khi điều đó khiến lạm phát tạm thời thấp hơn mục tiêu hoặc nền kinh tế trải qua một đợt suy thoái ngắn.

Quan điểm này có những điểm khác biệt với một số phát biểu trước đây của ông Warsh. Trước khi trở lại Fed, ông từng cho rằng làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thúc đẩy năng suất lao động, qua đó làm giảm áp lực lạm phát và tạo dư địa cho mặt bằng lãi suất thấp hơn.

Việc ba học giả với ba cách tiếp cận khác nhau cùng tham gia nghiên cứu cho thấy Fed dưới thời Kevin Warsh có thể đang tìm kiếm một cách nhìn rộng hơn về lạm phát. Thay vì chỉ tập trung vào lãi suất và nhu cầu trong nền kinh tế, chính sách tương lai có thể phải tính đến cung tiền, kỳ vọng của người dân, tình hình tài khóa và những rủi ro từ thị trường tài chính.

Nếu các nghiên cứu này được FOMC tiếp thu, cách Fed phản ứng trước những đợt lạm phát và bất ổn kinh tế trong những năm tới có thể có những thay đổi đáng kể.