'Chưa đến 10% doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể vay vốn'

Tính đến cuối tháng 7, chỉ khoảng 8,8% doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tại Việt Nam có thể tiếp cận vốn vay, tương đương khoảng 80.000 doanh nghiệp. Fiin Group đánh giá đây là khoảng trống lớn trong khả năng tiếp cận tài chính của khu vực này.

Theo dữ liệu từ Fiin Group, đến cuối tháng 7, Việt Nam có khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm 94% tổng số pháp nhân trên cả nước. Tuy nhiên, nhóm doanh nghiệp này chỉ đóng góp dưới 20% tổng doanh thu của nền kinh tế và khoảng 8% kim ngạch xuất nhập khẩu.

Theo tiêu chí được sử dụng trong báo cáo, SME là các doanh nghiệp có doanh thu không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, với số lao động dưới 200 người.

Dù chiếm phần lớn số doanh nghiệp, tỷ lệ SME có thể tiếp cận vốn vay chỉ khoảng 8,8%, tương đương 80.000 pháp nhân. Con số này giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025.

Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp lớn có khả năng vay vốn lên tới 47,1%.

Fiin Group nhận định khoảng cách này cho thấy một khoảng trống đáng kể về khả năng tiếp cận tài chính của SME, qua đó ảnh hưởng đến khả năng duy trì hoạt động và mở rộng kinh doanh.

Doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận tín dụng

Khó khăn về vốn cũng là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ SME chuyển lên nhóm doanh nghiệp lớn chỉ khoảng 0,9% trong số các doanh nghiệp đang hoạt động.

Bên cạnh nguồn vốn, SME còn gặp hạn chế về quản trị, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường.

Theo Fiin Group, các ngân hàng và tổ chức tín dụng đang có xu hướng lựa chọn khách hàng khá chặt chẽ. Gần 85% SME đang có dư nợ vay là những doanh nghiệp đã hoạt động từ 5 năm trở lên. Nhóm này cũng có hồ sơ rủi ro tốt hơn đáng kể.

Tuy nhiên, vẫn có một lượng lớn doanh nghiệp đã hoạt động lâu năm nhưng chưa từng tiếp cận tín dụng.

Khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm được đánh giá có mức rủi ro trung bình hoặc thấp nhưng chưa phát sinh khoản vay.

Cụ thể, khoảng 222.000 doanh nghiệp đã hoạt động trên 5 năm nhưng không có nợ vay. Quy mô tài sản trung vị của nhóm này đạt 7,1 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với 18,5 tỷ đồng của nhóm doanh nghiệp đã vay.

Doanh thu bình quân của nhóm chưa vay đạt khoảng 5,2 tỷ đồng, trong khi con số tương ứng ở nhóm đã vay là 16,3 tỷ đồng.

Điểm đáng chú ý là tốc độ tăng trưởng doanh thu trung vị của nhóm chưa vay đạt 15,6%, cao hơn mức 9,8% của các doanh nghiệp đã vay. Biên lợi nhuận ròng, tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và khả năng thanh khoản của nhóm này cũng tích cực hơn.

Theo Fiin Group, một bộ phận doanh nghiệp có thể đang chủ động sử dụng nguồn vốn tự có hoặc chưa phát sinh nhu cầu vay lớn.

Đáng chú ý, khoảng 67.000 SME đã hoạt động trên 5 năm, chưa có dư nợ vay nhưng đồng thời có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh và tăng trưởng doanh thu dương. Đây được đánh giá là nhóm khách hàng tiềm năng mà các tổ chức tín dụng có thể ưu tiên tiếp cận để đánh giá nhu cầu vốn.

Nhiều chính sách hỗ trợ SME

Trong năm nay, cơ quan quản lý đã triển khai thêm nhiều chính sách nhằm hỗ trợ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo nghị quyết được Quốc hội thông qua ngày 24/8, doanh nghiệp có tổng doanh thu không quá 10 tỷ đồng sẽ được giảm 30% số thuế phải nộp trong giai đoạn 2026-2027.

Đầu tháng 8, Ngân hàng Nhà nước cũng yêu cầu các ngân hàng xây dựng chương trình tín dụng hướng tới SME, với lãi suất ưu đãi thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm mỗi năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn. Các ngân hàng cũng được yêu cầu xem xét miễn, giảm phí dịch vụ nếu có.

Sau chỉ đạo này, nhóm ngân hàng quốc doanh đồng loạt triển khai các gói tín dụng trị giá 50.000-70.000 tỷ đồng dành cho SME, với lãi suất thấp hơn khoảng 1-2 điểm phần trăm so với các khoản vay thông thường.

Một số ngân hàng tư nhân cũng triển khai các chương trình tương tự với hạn mức cho vay lên tới hàng nghìn tỷ đồng.

Dù vậy, dữ liệu của Fiin Group cho thấy bài toán lớn không chỉ nằm ở chi phí vốn mà còn ở khả năng tiếp cận tín dụng. Việc xác định đúng nhóm SME có sức khỏe tài chính tốt nhưng chưa từng vay có thể mở ra dư địa tăng trưởng tín dụng, đồng thời giúp nhiều doanh nghiệp nhỏ có thêm nguồn lực để mở rộng hoạt động.