Thanh tra Chính phủ chỉ ra loạt sai phạm tại doanh nghiệp Nhà nước có hơn 7.300 tỷ đồng tài sản

Thanh tra Chính phủ kiến nghị VATM và các đơn vị liên quan nộp lại ngân sách khoảng 4,04 tỷ đồng, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sau hàng loạt tồn tại trong quản lý tài chính, đầu tư xây dựng và sử dụng tài sản công.

Ngày 27/8, Thanh tra Chính phủ công bố thông báo Kết luận thanh tra về việc chấp hành quy định pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) trong giai đoạn 2023-2025.

Kết quả thanh tra cho thấy doanh nghiệp cùng các đơn vị trực thuộc và công ty con còn tồn tại nhiều sai phạm trong quản lý tài chính, đầu tư xây dựng, bảo trì tài sản và sử dụng đất.

Chi hơn 319 tỷ đồng bằng tiền mặt

Trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM, các đơn vị hạch toán phụ thuộc và công ty con Attech đã thực hiện chi bằng tiền mặt đối với tiền lương, tiền thưởng và một số khoản chi thường xuyên khác, với tổng giá trị khoảng 319,3 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định việc này vi phạm quy định về thanh toán không dùng tiền mặt theo Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018.

VATM cũng bị chỉ ra việc hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất chung thay vì ghi tăng nguyên giá tài sản cố định đối với 4 khoản mua sắm, nâng cấp tài sản trị giá tổng cộng 2,03 tỷ đồng.

Các khoản chi gồm bảo trì, cập nhật phần mềm hệ thống quản lý tòa nhà BMS; mua máy chủ cho hệ thống AWOS IMS tại Thọ Xuân; nâng cấp hệ thống âm thanh và mua bản quyền kiểm thử hệ thống VoIP.

Việc hạch toán không đúng bản chất khiến chi phí sản xuất kinh doanh tăng và lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp giảm tương ứng.

Tại công ty con Attech, đơn vị này cũng chưa đăng ký thay đổi vốn điều lệ đúng thời hạn sau khi được VATM phê duyệt bổ sung vốn vào tháng 10/2025.

Đáng chú ý, Attech chưa thực hiện hạch toán, phân phối và nộp về VATM khoản 2,99 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, được hình thành từ số dư quỹ phát triển khoa học và công nghệ không sử dụng hết, để thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước.

Ngoài ra, VATM và Attech từng hạch toán một số hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp đã được cơ quan thuế thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Dù đã rà soát và nộp bổ sung thuế thu nhập doanh nghiệp, hai đơn vị vẫn chưa điều chỉnh giảm số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ, với tổng số tiền 197,77 triệu đồng.

Dự án hơn 1.495 tỷ đồng có nhiều vấn đề

Công tác đầu tư xây dựng là một trong những nội dung được Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều tồn tại.

Tại dự án Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh (ATCC/HCM), có tổng mức đầu tư hơn 1.495,6 tỷ đồng, Hội đồng thành viên VATM đã phê duyệt dự án dựa trên các chỉ tiêu quy hoạch tại một giấy phép đã hết hiệu lực từ cuối năm 2019.

Trong khi diện tích đất thực tế của dự án bị giảm 4.130 m² do được thu hồi để phục vụ dự án mở rộng đường Phan Thúc Duyện, chủ đầu tư vẫn thẩm định và phê duyệt thiết kế theo quy hoạch chi tiết 1/500 chưa được điều chỉnh.

Điều này góp phần khiến giá trị dự toán và tổng mức đầu tư cao hơn đáng kể so với giá trị sau đấu thầu.

Chẳng hạn, hệ thống VCCS được tính toán dựa trên báo giá hơn 2,89 triệu EUR, trong khi giá trúng thầu thực tế gần 1,6 triệu EUR, giảm khoảng 44%.

Đối với hệ thống quản lý không lưu ATM, mức giá được phê duyệt dựa trên báo giá 24 triệu USD, tương đương khoảng 607,2 tỷ đồng, trong khi giá trúng thầu chỉ gần 401,7 tỷ đồng, giảm khoảng 33%.

Sau đấu thầu, tổng giá trị trúng thầu thiết bị quản lý bay của dự án cũng giảm khoảng 29% so với tổng mức đầu tư được phê duyệt ban đầu.

Dự án ATCC/HCM phải điều chỉnh tiến độ 3 lần. Trong khi đó, dự án cơ sở làm việc của Công ty Quản lý bay miền Trung phải điều chỉnh, bổ sung tiến độ tới 8 lần, nhưng hồ sơ chưa chứng minh được trường hợp thuộc diện được phép điều chỉnh theo quy định.

Tỷ lệ hoàn thành bảo trì giảm mạnh

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra những hạn chế trong công tác bảo trì và theo dõi tình trạng công trình hàng không.

VATM cùng các công ty con xếp toàn bộ hạng mục công trình cần bảo trì vào mức ưu tiên 1. Tuy nhiên, tỷ lệ hoàn thành thực tế lại giảm liên tục, từ 97,81% năm 2023 xuống 67,34% năm 2025.

Các đơn vị cũng chưa lập sổ theo dõi thường xuyên về chất lượng kỹ thuật của công trình theo yêu cầu.

Đáng chú ý, Công ty Quản lý bay miền Bắc và miền Nam còn sử dụng một số đất và tài sản công gắn liền với đất như sân cầu lông, sân tennis và vị trí lắp đặt thiết bị BTS để cho thuê thương mại không đúng mục đích sử dụng đất.

Hoạt động này tạo ra khoản chênh lệch hơn 1,85 tỷ đồng.

Kiến nghị thu hồi hơn 4 tỷ đồng

Trước những tồn tại được phát hiện, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị thu hồi khoảng 4,04 tỷ đồng từ VATM, các đơn vị trực thuộc và Attech để nộp ngân sách Nhà nước.

Cơ quan thanh tra đồng thời yêu cầu doanh nghiệp rà soát, kiểm điểm và làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ.

VATM là doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con, trong đó công ty mẹ là công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Tính đến ngày 30/6/2026, tổng tài sản của VATM đạt khoảng 7.305,4 tỷ đồng, tăng 6,4% so với đầu năm.

Trong 6 tháng đầu năm, doanh thu cung cấp hàng hóa và dịch vụ hợp nhất của doanh nghiệp đạt 2.519,4 tỷ đồng, tăng 9,6% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp đạt khoảng 520 tỷ đồng.