Nhật Bản không chạy theo AI, họ đang chuẩn bị cho kỷ nguyên sau AI

Trong lúc cả thế giới đổ nguồn lực vào AI, từ các tập đoàn công nghệ đến các chính phủ, bài viết này mang đến một góc nhìn rất khác về cách Nhật Bản nhìn nhận tương lai của khoa học và công nghệ.

Điều đáng chú ý là Nhật Bản không hề đứng ngoài cuộc đua AI. Ngược lại, họ đang đầu tư rất mạnh. Theo Kế hoạch Cơ bản lần thứ 7 về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, nước này dự kiến đầu tư khoảng 60 nghìn tỷ yên từ ngân sách nhà nước và huy động khoảng 180 nghìn tỷ yên từ cả khu vực công và tư cho nghiên cứu và phát triển. AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học hay DeepTech đều được xác định là những lĩnh vực chiến lược.

Nhưng điều khiến mình tâm đắc nhất không phải những con số đầu tư khổng lồ đó.

💡 Đó là tư duy: không đầu tư để dẫn đầu một công nghệ, mà đầu tư để luôn có khả năng tạo ra công nghệ tiếp theo.

Tác giả kể hai câu chuyện rất thú vị.

Câu chuyện đầu tiên là về người thầy hướng dẫn của ông, năm nay đã 78 tuổi nhưng vẫn gần như ngày nào cũng đến phòng thí nghiệm. Nhóm nghiên cứu của ông không làm AI mà nghiên cứu cách thu hồi phốt pho từ chất thải để sản xuất phốt pho vàng (P₄) – nguyên liệu cực kỳ quan trọng trong sản xuất chip bán dẫn, điện tử và nhiều vật liệu công nghệ cao.

Điều đáng suy ngẫm là họ nghiên cứu từ rất sớm, khi khủng hoảng nguồn cung còn chưa xảy ra. Họ không đợi tài nguyên cạn kiệt mới tìm lời giải.

Câu chuyện thứ hai còn thú vị hơn.

Khi được hỏi về công nghệ chế biến đất hiếm, một giáo sư đầu ngành vật liệu của Nhật trả lời rằng công nghệ đó gần như đã hoàn thiện. Điều các nhà khoa học quan tâm lúc này không còn là khai thác đất hiếm hiệu quả hơn, mà là tìm ra những vật liệu mới để một ngày nào đó không còn phải phụ thuộc vào đất hiếm nữa.

Đó có lẽ chính là điểm khác biệt trong tư duy.

Trong khi nhiều quốc gia vẫn tập trung giải quyết bài toán của hiện tại, Nhật Bản đã dành nguồn lực để giải quyết bài toán của 10-20 năm sau.

📌 AI hôm nay có thể giống như tivi, máy ảnh hay điện thoại di động từng là biểu tượng của Nhật Bản nhiều thập kỷ trước. Đến một thời điểm nào đó, AI cũng sẽ trở thành công nghệ phổ biến.

Khi đó, quốc gia nào sẽ dẫn đầu?

Có lẽ người chiến thắng sẽ không phải là nước tạo ra mô hình AI mạnh nhất, mà là nước đã chuẩn bị sẵn cho công nghệ của thời kỳ "hậu AI".

Chính vì vậy, Nhật Bản không chỉ đầu tư vào AI mà còn tập trung phục hồi năng lực nghiên cứu quốc gia, đào tạo thêm tiến sĩ, thu hút các nhà khoa học quốc tế, phát triển startup DeepTech và xây dựng nền tảng để liên tục tạo ra các thế hệ công nghệ mới.

Đọc xong bài viết, mình thấy bài học lớn nhất không nằm ở AI hay bán dẫn.

📝 Đó là tư duy chuẩn bị cho tương lai trước khi tương lai xuất hiện.

Doanh nghiệp cũng vậy, quốc gia cũng vậy, thậm chí mỗi cá nhân cũng vậy. Nếu chỉ chạy theo xu hướng đang "hot", rất dễ trở thành người đi sau khi xu hướng thay đổi. Nhưng nếu luôn đầu tư vào năng lực học hỏi, nghiên cứu và đổi mới, chúng ta sẽ có nhiều cơ hội tạo ra lợi thế dài hạn.

Một bài viết rất đáng đọc, đặc biệt với những ai quan tâm đến kinh tế, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chiến lược phát triển quốc gia.

Theo mọi người, Việt Nam nên ưu tiên điều gì để không chỉ theo kịp AI, mà còn đủ năng lực bước vào kỷ nguyên "hậu AI" trong tương lai?