CEO Trung Quốc vắng bóng trong quốc yến Nhà Trắng, quan hệ kinh tế Mỹ - Trung thay đổi ra sao?

Việc không có lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc tham dự quốc yến do Tổng thống Donald Trump chủ trì để đón Chủ tịch Tập Cận Bình đang thu hút sự chú ý.

Quốc yến quy tụ hàng loạt CEO Mỹ

Tối 24/9, Tổng thống Donald Trump tổ chức tiệc chiêu đãi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức đầu tiên của ông Tập tới Mỹ sau hơn một thập kỷ.

Theo danh sách do Nhà Trắng công bố, sự kiện có khoảng 130 khách mời, trong đó có nhiều lãnh đạo doanh nghiệp lớn của Mỹ như Elon Musk, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg, Jensen Huang, Satya Nadella và Tim Cook.

Tuy nhiên, danh sách gần như không có sự hiện diện của các CEO Trung Quốc. Chi tiết này trở nên đáng chú ý khi truyền thông Mỹ trước đó từng đưa tin khả năng một số doanh nhân Trung Quốc sẽ tham gia các hoạt động bên lề chuyến thăm.

Khác biệt lớn so với chuyến thăm năm 2015

Trong chuyến thăm Mỹ năm 2015, ông Tập từng xuất hiện cùng nhiều doanh nhân công nghệ nổi tiếng của Trung Quốc, trong đó có Jack Ma của Alibaba, Pony Ma của Tencent, Robin Li của Baidu và Yang Yuanqing của Lenovo.

Khi đó, các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc đang tăng trưởng nhanh và quan hệ thương mại Mỹ - Trung vẫn được nhìn nhận như một không gian rộng lớn cho hợp tác và đầu tư.

Sau một thập kỷ, bối cảnh đã thay đổi đáng kể. Mỹ và Trung Quốc liên tục áp thuế lên hàng hóa của nhau, trong khi Washington tăng cường hạn chế khả năng tiếp cận của doanh nghiệp Trung Quốc với một số công nghệ tiên tiến và siết đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cũng áp dụng nhiều biện pháp đáp trả, trong đó có kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và nam châm đất hiếm - những nguyên liệu quan trọng đối với nhiều ngành công nghiệp Mỹ.

Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã trở thành đối thủ

Quan hệ kinh tế thay đổi cũng khiến vị thế của doanh nghiệp hai nước dịch chuyển.

Tại Trung Quốc, các hãng xe Mỹ đang chịu sức ép từ những nhà sản xuất xe điện nội địa. Apple phải cạnh tranh ngày càng gay gắt với Huawei, trong khi các thương hiệu thể thao Mỹ như Nike cũng đối mặt với sự phát triển của những thương hiệu Trung Quốc.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp nổi bật nhất của Trung Quốc hiện tập trung vào những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, robot, xe điện, pin và năng lượng tái tạo. Đây cũng là những ngành đang nằm trong tâm điểm cạnh tranh công nghệ giữa Washington và Bắc Kinh.

Vì vậy, việc đưa các CEO Trung Quốc tới một sự kiện cấp cao tại Nhà Trắng không còn đơn thuần mang ý nghĩa kết nối kinh doanh như trước đây mà có thể liên quan đến nhiều vấn đề về công nghệ, an ninh và chính sách thương mại.

Việc mời CEO Trung Quốc cũng không đơn giản

Theo các nguồn tin được truyền thông Mỹ dẫn lại, giới chức hai nước từng thảo luận về khả năng mời một số lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc tham dự các hoạt động trong chuyến thăm.

Tuy nhiên, quá trình này gặp trở ngại khi phía Mỹ chưa sớm thống nhất các quy tắc cũng như vai trò của các CEO Trung Quốc. Một số lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc được cho là đã tới Washington trước hội nghị nhưng di chuyển riêng và chỉ tham gia các chương trình bên lề.

Một số doanh nhân từng được truyền thông nhắc tới trong khả năng tham dự gồm Wang Chuanfu, nhà sáng lập BYD, và Robin Zeng, CEO CATL. Sự xuất hiện của họ có thể giúp Trung Quốc nhấn mạnh vị thế trong lĩnh vực xe điện, pin và năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, vấn đề trở nên nhạy cảm khi một số tập đoàn Trung Quốc đang chịu các biện pháp hạn chế của Mỹ.

Tháng 6, Bộ Quốc phòng Mỹ đưa Alibaba, BYD và Baidu vào danh sách các công ty mà cơ quan này cho rằng có liên hệ với quân đội Trung Quốc. Việc có tên trong danh sách không đồng nghĩa các doanh nghiệp bị trừng phạt, nhưng đặt ra những hạn chế nhất định đối với việc Bộ Quốc phòng Mỹ ký hợp đồng hoặc mua sản phẩm, dịch vụ của các công ty này.

Sự vắng mặt không nhất thiết phản ánh toàn bộ quan hệ kinh tế

Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng không nên xem sự vắng mặt của các CEO Trung Quốc tại quốc yến là dấu hiệu duy nhất để đánh giá quan hệ kinh tế Mỹ - Trung.

Theo Giáo sư Zhang Yun của Đại học Nam Kinh, lịch trình chuyến thăm chỉ tập trung tại Washington và chủ yếu xoay quanh các vấn đề chính trị, chiến lược. Do đó, hoạt động kết nối doanh nghiệp có thể được tổ chức trong một dịp khác.

Thực tế, trong chuyến thăm Mỹ năm 2015, dù có 15 CEO Trung Quốc tham dự hội nghị doanh nghiệp Mỹ - Trung tại Seattle, những người này cũng không đi cùng ông Tập tới Washington để gặp Tổng thống Barack Obama.

Một số chuyên gia vì vậy cho rằng số lượng CEO tham dự một sự kiện không nhất thiết phản ánh trực tiếp kết quả của cuộc gặp cấp cao.

Doanh nghiệp vẫn chờ môi trường kinh doanh ổn định hơn

Một yếu tố quan trọng hơn đối với doanh nghiệp hai nước là khả năng Washington và Bắc Kinh tạo ra môi trường chính sách ổn định và dễ dự đoán hơn.

Khi thuế quan, kiểm soát công nghệ, hạn chế đầu tư và các biện pháp thương mại liên tục thay đổi, doanh nghiệp sẽ phải cân nhắc kỹ hơn trước khi mở rộng đầu tư hoặc xây dựng chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Theo các chuyên gia được dẫn lại, những cuộc gặp cấp cao giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc có thể đóng vai trò tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh. Trong khi đó, các cuộc đối thoại doanh nghiệp có thể tiếp tục được thúc đẩy tại những sự kiện kinh tế quốc tế trong thời gian tới.

Sự vắng mặt của CEO Trung Quốc tại quốc yến Nhà Trắng vì thế cho thấy bối cảnh kinh tế Mỹ - Trung hiện nay phức tạp hơn nhiều so với một thập kỷ trước, khi hợp tác thương mại và cơ hội mở rộng thị trường từng là trọng tâm nổi bật trong quan hệ giữa hai nền kinh tế.