Địa phương cùng giám sát phát hành trái phiếu doanh nghiệp: Có lo chồng chéo?

Lần đầu tiên, UBND tỉnh, thành phố được giao trách nhiệm giám sát doanh nghiệp phát hành trái phiếu trên địa bàn, bổ sung thêm một tầng kiểm soát cho thị trường đang phục hồi. Cùng với đó, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ hơn về đòn bẩy tài chính và minh bạch thông tin.

Thu hẹp khoảng trống quản lý

Theo Nghị định 200 của Chính phủ về trái phiếu doanh nghiệp, UBND cấp tỉnh lần đầu được quy định cụ thể trách nhiệm quản lý, giám sát doanh nghiệp phát hành trái phiếu trên địa bàn.

Theo quy định mới, UBND tỉnh, thành phố có trách nhiệm định kỳ báo cáo Bộ Tài chính về tình hình phát hành, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm đối với các doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Hoàng Văn Thu cho rằng việc phân cấp này giúp tăng cường vai trò của địa phương trong quản lý, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Do ở gần doanh nghiệp, chính quyền địa phương có thể phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và phối hợp với cơ quan Trung ương khi cần thiết.

Cơ chế mới tạo thành nhiều tầng giám sát, từ công bố thông tin, hậu kiểm đến thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Thông qua chế độ báo cáo của địa phương, Bộ Tài chính cũng có thêm dữ liệu để theo dõi diễn biến thị trường.

Theo ông Thu, việc phân cấp không đồng nghĩa tạo ra chồng chéo về trách nhiệm, bởi Nghị định 200 đã phân định tương đối rõ phạm vi quản lý của từng cơ quan.

Sự tham gia của chính quyền địa phương được kỳ vọng giúp thu hẹp khoảng trống quản lý trên thị trường trái phiếu. Doanh nghiệp không chỉ phải đáp ứng điều kiện tại thời điểm phát hành mà còn phải duy trì tính minh bạch và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trong suốt vòng đời khoản nợ.

Nghị định 200 cũng quy định tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu tối đa ở mức 5 lần. Theo lãnh đạo UBCKNN, đây là giải pháp nhằm kiểm soát rủi ro tài chính, trong bối cảnh doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm với nghĩa vụ trả nợ còn nhà đầu tư phải chủ động đánh giá và quản trị rủi ro.

Phát hành tăng tốc, áp lực vẫn còn lớn

Việc tăng cường giám sát diễn ra trong bối cảnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang phục hồi.

Theo MBS, trong 6 tháng đầu năm, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành đạt gần 273.500 tỷ đồng, tăng 1,8% so với cùng kỳ. Trong đó, bất động sản chiếm khoảng 45%, tương đương 123.400 tỷ đồng; ngân hàng đạt 120.800 tỷ đồng, chiếm 44,2%.

Tuy nhiên, thị trường phục hồi không đồng nghĩa với việc rủi ro đã được giải quyết.

MBS ước tính khoảng 30.900 tỷ đồng trái phiếu sẽ đáo hạn trong quý III, giảm 47% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, trái phiếu bất động sản chiếm khoảng 61%, tương đương 18.900 tỷ đồng.

Lũy kế đến hết tháng 6, tổng giá trị trái phiếu chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán ước gần 38.300 tỷ đồng, tương đương khoảng 2,8% dư nợ toàn thị trường. Trong số này, nhóm bất động sản chiếm hơn 78%.

Trưởng phòng Tư vấn đầu tư Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS) Đoàn Duy Tú nhận định nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp vẫn rất lớn, trong khi các kênh dẫn vốn truyền thống, đặc biệt là ngân hàng, đang chịu áp lực.

Theo ông Tú, những thay đổi chính sách hiện nay đang chuyển trọng tâm từ kiểm soát hành chính sang nâng cao tính minh bạch của các đợt phát hành. Khi thông tin được minh bạch hơn, doanh nghiệp sẽ có điều kiện thuận lợi để được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm đánh giá.

Nếu doanh nghiệp có mức tín nhiệm tốt, khả năng huy động vốn dài hạn với chi phí cạnh tranh sẽ được cải thiện. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp có nguồn vốn ổn định hơn mà còn góp phần nâng cao uy tín trên thị trường.

Với quy mô phát hành đang tăng trở lại nhưng vẫn tồn tại lượng trái phiếu chậm thanh toán lớn, việc bổ sung vai trò giám sát của địa phương có thể được xem là một bước nhằm tăng khả năng phát hiện và xử lý rủi ro sớm. Vấn đề quan trọng là cơ chế phối hợp giữa địa phương và cơ quan Trung ương phải rõ ràng, tránh biến thêm một tầng giám sát thành thêm một tầng thủ tục cho doanh nghiệp.