Lãi suất toàn cầu đứng trước một chu kỳ điều chỉnh mới

Chính sách tiền tệ toàn cầu đang có dấu hiệu chuyển sang một giai đoạn mới khi nhiều ngân hàng trung ương lớn đồng loạt duy trì hoặc bắt đầu thắt chặt trở lại.

Hàng loạt ngân hàng trung ương bắt đầu thay đổi chính sách

Ngày 18/9, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nâng lãi suất tham chiếu từ 1% lên 1,25%, mức cao nhất trong 31 năm. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh lạm phát tại Nhật Bản vẫn ở mức đáng chú ý, trong khi đồng yen suy yếu.

Thống đốc BOJ Kazuo Ueda cho biết giai đoạn điều hành chính sách tiền tệ của ngân hàng đã bước sang một trạng thái khác và để ngỏ khả năng tiếp tục nâng chi phí vay nếu điều kiện kinh tế phù hợp.

Động thái của Nhật Bản diễn ra chỉ hai ngày sau khi Fed tăng lãi suất và khoảng một tuần sau quyết định tương tự từ Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB).

Không chỉ các nền kinh tế lớn, một số ngân hàng trung ương khác cũng đang có xu hướng cứng rắn hơn. Australia đã tăng lãi suất 3 lần kể từ đầu năm, đưa mức lãi suất hiện tại lên 4,35%. New Zealand cũng liên tiếp điều chỉnh tăng trong hai cuộc họp gần đây.

Tại Anh và Canada, dù chưa tăng lãi suất trong cuộc họp gần nhất, các nhà hoạch định chính sách đều phát tín hiệu rằng diễn biến lạm phát và giá năng lượng có thể buộc họ phải xem xét những bước đi mới.

Giá năng lượng trở thành biến số quan trọng

Sự thay đổi trong chính sách tiền tệ diễn ra khi triển vọng năng lượng toàn cầu trở nên khó đoán hơn.

Trước đó chưa lâu, thị trường từng kỳ vọng căng thẳng tại Trung Đông hạ nhiệt sau một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Nếu kịch bản này được duy trì, giá dầu và khí đốt có thể giảm, qua đó giúp các ngân hàng trung ương có thêm dư địa điều hành lãi suất.

Tuy nhiên, thỏa thuận sau đó không được duy trì, trong khi các cuộc tấn công tại khu vực Biển Đỏ tiếp tục tạo rủi ro đối với hoạt động vận chuyển và nguồn cung năng lượng.

Giá năng lượng tăng trong thời gian dài có thể tạo ra tác động kép. Một mặt, chi phí sản xuất và vận chuyển tăng, đẩy giá hàng hóa lên cao. Mặt khác, thu nhập thực tế của các hộ gia đình chịu sức ép, khiến tiêu dùng suy yếu và gây ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

Đây là bài toán đặc biệt khó đối với các ngân hàng trung ương, bởi việc tăng lãi suất có thể giúp kiềm chế lạm phát nhưng đồng thời cũng làm chi phí vốn tăng và gây thêm sức ép lên hoạt động kinh tế.

ECB có thể tiếp tục tăng lãi suất

Tại châu Âu, khả năng ECB tiếp tục nâng lãi suất đang được thị trường quan tâm.

Một số nguồn tin được Reuters dẫn lại cho rằng ECB có thể cân nhắc tăng lãi suất ngay tại cuộc họp tháng 10, dù kịch bản được đánh giá có khả năng xảy ra hơn là một lần điều chỉnh vào tháng 12. Nếu diễn ra, đây sẽ là lần tăng lãi suất thứ ba của ECB trong năm nay.

Hiện lãi suất tham chiếu của ECB ở mức 2,5%. Một số chuyên gia cho rằng diễn biến tại Trung Đông sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mức đỉnh của chu kỳ lãi suất hiện tại.

Nếu giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao và lạm phát không giảm như kỳ vọng, khả năng lãi suất vượt mốc 3% vẫn có thể được đặt lên bàn cân.

Fed chưa hoàn toàn rời khỏi cuộc chiến chống lạm phát

Tại Mỹ, Fed  cũng đã có bước đi đáng chú ý khi tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, bất chấp việc Tổng thống Donald Trump nhiều lần kêu gọi giảm chi phí vay.

Quyết định này cho thấy Fed vẫn ưu tiên kiểm soát lạm phát trong quá trình hoạch định chính sách. Những phát biểu sau cuộc họp của Chủ tịch Fed Kevin Warsh cũng cho thấy vấn đề lạm phát tiếp tục được đặt ở vị trí quan trọng trong các quyết định sắp tới.

Thị trường hiện kỳ vọng Fed có thể thực hiện thêm một lần điều chỉnh lãi suất trong năm nay.

Tuy nhiên, nếu so với chu kỳ thắt chặt tiền tệ năm 2022-2023, quy mô của đợt tăng lãi suất lần này được dự báo sẽ thấp hơn đáng kể. Khi đó, Fed đã nâng lãi suất tổng cộng 5,25 điểm phần trăm, đưa mức lãi suất lên 5,25-5,5%.

Các dự báo mới của Fed cho thấy ngay cả nhóm quan chức có quan điểm cứng rắn cũng chỉ dự kiến lãi suất đạt khoảng 4,25-4,5% vào cuối năm 2027, cao hơn hiện tại khoảng 0,5 điểm phần trăm trước khi có xu hướng giảm.

Anh đứng trước bài toán khó về lãi suất

Tại Anh, Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) vẫn giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp gần nhất. Tuy nhiên, thông điệp sau cuộc họp đã trở nên thận trọng hơn khi cơ quan này cảnh báo chiến sự kéo dài có thể làm gia tăng áp lực lạm phát.

Thống đốc BoE Andrew Bailey cho rằng tình hình càng kéo dài, việc xử lý các tác động kinh tế càng trở nên phức tạp. Một số thành viên Ủy ban Chính sách Tiền tệ cũng đã phát tín hiệu sẵn sàng ủng hộ việc tăng lãi suất nếu điều kiện thay đổi.

Trước cuộc họp, thị trường từng kỳ vọng BoE chỉ cần thêm một lần tăng lãi suất. Sau những tín hiệu mới, các thị trường tài chính hiện phản ánh khả năng BoE có thể thực hiện tới 4 lần tăng, mỗi lần 0,25%, trong năm tới.

Chu kỳ tăng lãi suất có thể không mạnh như giai đoạn 2022-2023

Dù nhiều ngân hàng trung ương đang chuyển sang lập trường thận trọng hơn, triển vọng hiện tại vẫn khác đáng kể so với đợt lạm phát hậu đại dịch.

Khi đó, lạm phát tăng mạnh trên diện rộng, buộc các ngân hàng trung ương phải thực hiện chu kỳ tăng lãi suất với tốc độ nhanh và quy mô lớn. Hiện nay, áp lực giá chủ yếu được theo dõi qua tác động của năng lượng và những cú sốc địa chính trị.

Điều này khiến chính sách tiền tệ trong thời gian tới phụ thuộc nhiều vào diễn biến tại Trung Đông. Nếu giá dầu và khí đốt duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các ngân hàng trung ương có thể phải giữ lãi suất cao lâu hơn hoặc tiếp tục tăng để hạn chế vòng xoáy lạm phát.

Ngược lại, nếu nguồn cung năng lượng ổn định trở lại và áp lực giá hạ nhiệt, dư địa thắt chặt sẽ thu hẹp.

Vì vậy, thay vì hình thành một chu kỳ tăng lãi suất đồng bộ trên toàn cầu, chính sách tiền tệ thời gian tới nhiều khả năng sẽ được điều chỉnh theo từng nền kinh tế, phụ thuộc vào diễn biến lạm phát, tăng trưởng và thị trường năng lượng.