Vì sao chiến tranh Iran khó kết thúc? “Mê cung quyền lực” phía sau Tehran

Sau nhiều tháng giao tranh, vấn đề lớn nhất không chỉ nằm ở việc Mỹ và Iran có muốn ngừng bắn hay không, mà còn ở câu hỏi: ai thực sự có đủ quyền lực để ra lệnh dừng chiến đấu?

Iran không vận hành theo mô hình một chính phủ duy nhất kiểm soát toàn bộ quân sự và đối ngoại. Thay vào đó là một mạng lưới quyền lực chồng chéo gồm nhiều trung tâm có lợi ích khác nhau.

⚔️ 1. Lãnh tụ tối cao – người có tiếng nói cuối cùng

Đứng trên cùng hệ thống quyền lực Iran là Lãnh tụ tối cao. Đây là người nắm quyền quyết định về các vấn đề an ninh quốc gia, quân sự và chiến lược đối ngoại.

Tuy nhiên, quyền lực này không đồng nghĩa với việc trực tiếp điều khiển từng chiến dịch trên thực địa.

🛡️ 2. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) – “nhà nước trong nhà nước”

IRGC được xem là lực lượng quyền lực nhất trong cấu trúc an ninh Iran.

Tổ chức này kiểm soát:

▪️ Lực lượng tên lửa

▪️ Chương trình máy bay không người lái

▪️ Mạng lưới tình báo

▪️ Các hoạt động quân sự bên ngoài lãnh thổ

▪️ Quan hệ với các nhóm vũ trang thân Iran tại khu vực

Khác với quân đội chính quy, IRGC báo cáo trực tiếp với Lãnh tụ tối cao thay vì chính phủ dân sự.

Điều này khiến việc đàm phán trở nên phức tạp, bởi một thỏa thuận được chính phủ chấp nhận chưa chắc đã được tất cả lực lượng an ninh tuân thủ.

🏛️ 3. Chính phủ dân sự muốn hòa dịu để cứu nền kinh tế

Tổng thống Iran và bộ máy chính phủ đang chịu áp lực lớn từ nền kinh tế bị ảnh hưởng bởi hàng thập kỷ cấm vận.

Mục tiêu của họ là:

💰 Gỡ bỏ trừng phạt

💰 Mở khóa nguồn tiền bị phong tỏa

💰 Ổn định đời sống cho hơn 90 triệu người dân

Vì vậy, Tehran có động lực để tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao.

Nhưng chính phủ dân sự lại không trực tiếp kiểm soát lực lượng vũ trang.

🌍 4. Các lực lượng thân Iran khiến chiến tranh khó “tắt”

Một yếu tố khác là mạng lưới đồng minh và lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Trung Đông.

Các nhóm vũ trang ở Iraq, Yemen hay Lebanon có thể hành động dựa trên lợi ích riêng, đôi khi tạo ra nguy cơ leo thang ngay cả khi các bên đang đàm phán.

Ví dụ, các cuộc tấn công vào tàu thương mại, cơ sở dầu mỏ hay căn cứ quân sự có thể phá vỡ nỗ lực ngoại giao chỉ trong vài giờ.

🚢 5. Eo biển Hormuz – điểm nóng quyết định

Một trong những vấn đề khó nhất trong đàm phán là eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới.

Mỹ muốn khu vực này mở cửa tự do để bảo đảm dòng chảy dầu khí.

Trong khi đó, một số lực lượng an ninh Iran có thể xem việc gây áp lực tại đây là công cụ chiến lược để mặc cả trong đàm phán.

Hai bên vì vậy có mục tiêu hoàn toàn khác nhau.

📌 Bài toán lớn nhất: Iran không chỉ có một tiếng nói

Các chuyên gia nhận định, một thỏa thuận ngừng bắn với Iran không giống như ký kết giữa hai chính phủ đơn thuần.

Nó phải được chấp nhận bởi nhiều tầng quyền lực:

🔹 Lãnh tụ tối cao

🔹 IRGC

🔹 Chính phủ dân sự

🔹 Các chỉ huy quân sự

🔹 Các nhóm đồng minh trong khu vực

Chỉ cần một mắt xích không đồng thuận, xung đột có thể quay trở lại.

Cuộc chiến Iran vì vậy không chỉ là cuộc đối đầu giữa Tehran và Washington, mà còn là cuộc đấu giữa nhiều trung tâm quyền lực bên trong chính Iran.