Tiền không còn rẻ, Việt Nam lấy gì để tăng trưởng hai con số?

Khi thời kỳ lãi suất siêu thấp đang dần trở thành câu chuyện của quá khứ, Việt Nam sẽ khó duy trì tốc độ tăng trưởng cao nếu chỉ dựa vào việc bơm thêm vốn vào nền kinh tế.

Thời kỳ tiền rẻ đang dần khép lại

Sau hơn một thập kỷ duy trì mặt bằng lãi suất thấp kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, kinh tế thế giới đang bước vào một môi trường hoàn toàn khác.

Lạm phát đã hạ nhiệt so với giai đoạn đỉnh điểm, nhưng chưa biến mất hoàn toàn. Giá năng lượng, căng thẳng địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và những thay đổi trong thương mại toàn cầu tiếp tục tạo áp lực lên mặt bằng giá.

Trong khi đó, nhiều nền kinh tế đang phải dành nguồn lực lớn cho quốc phòng, chuyển đổi năng lượng, hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo và ngành công nghiệp bán dẫn. Nợ công cao cũng khiến dư địa tài khóa tại nhiều quốc gia bị thu hẹp.

Những yếu tố này có thể khiến chi phí vốn toàn cầu duy trì ở mức cao hơn so với giai đoạn trước.

Điều đó không có nghĩa lãi suất sẽ mãi ở mức cao. Tuy nhiên, ngay cả khi các ngân hàng trung ương tiếp tục giảm lãi suất trong thời gian tới, khả năng quay trở lại một thời kỳ “tiền rẻ” kéo dài như trước đây vẫn là dấu hỏi lớn.

Với Việt Nam, môi trường này tạo ra không ít sức ép. Khi đồng USD và tài sản định giá bằng USD vẫn có sức hấp dẫn, dòng vốn quốc tế có thể trở nên nhạy cảm hơn với chênh lệch lãi suất. Tỷ giá, chi phí huy động vốn và khả năng tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp vì thế đều chịu tác động.

Không thể cứ muốn tăng trưởng là tăng tín dụng

Trong nhiều năm, tín dụng ngân hàng vẫn là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, nếu chi phí vốn toàn cầu không còn thuận lợi, việc tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng tín dụng sẽ tạo ra giới hạn nhất định.

Vấn đề không còn đơn giản là nền kinh tế cần thêm bao nhiêu tiền.

Câu hỏi lớn hơn là một đồng vốn được đưa vào nền kinh tế có thể tạo ra bao nhiêu đồng giá trị.

Nếu tín dụng tăng nhưng phần lớn dòng tiền chỉ chảy vào những hoạt động có năng suất thấp, hiệu quả của chính sách kích thích sẽ nhanh chóng giảm xuống. Ngược lại, nếu vốn được đưa vào công nghệ, sản xuất, hạ tầng và những ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, cùng một lượng vốn có thể tạo ra tác động lớn hơn nhiều.

Vì vậy, thay vì chạy theo tăng trưởng tín dụng bằng mọi giá, định hướng quan trọng hơn là nâng chất lượng của dòng vốn.

Các lĩnh vực như công nghệ cao, chế biến chế tạo, năng lượng, hạ tầng số và những ngành có khả năng nâng năng suất cần được ưu tiên tiếp cận nguồn lực.

Doanh nghiệp cần nhiều hơn một cánh cửa vay ngân hàng

Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh cũng không thể để doanh nghiệp phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.

Đặc biệt với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc tiếp cận vốn thường khó khăn hơn khi yêu cầu về tài sản bảo đảm, dòng tiền và hồ sơ tài chính ngày càng chặt chẽ.

Do đó, thị trường vốn cần đóng vai trò lớn hơn.

Trái phiếu doanh nghiệp, thị trường chứng khoán, quỹ đầu tư, vốn mạo hiểm và các định chế tài chính dài hạn có thể trở thành những kênh bổ sung nguồn vốn cho doanh nghiệp.

Điều này cũng giúp giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng, nhất là đối với các khoản vốn phục vụ đầu tư dài hạn.

Tuy nhiên, muốn thị trường vốn phát triển bền vững, doanh nghiệp cũng phải nâng chất lượng quản trị, minh bạch tài chính, công bố thông tin và khả năng kiểm toán. Nguồn vốn dài hạn sẽ khó chảy mạnh vào một thị trường nếu niềm tin của nhà đầu tư không được củng cố.

“Năng suất” mới là chìa khóa của tăng trưởng

Nếu không thể dựa mãi vào vốn giá rẻ, Việt Nam cần một động lực khác để duy trì tốc độ tăng trưởng cao.

Đó chính là năng suất.

Chuyển đổi số, tự động hóa, AI và đổi mới công nghệ không nên chỉ được nhìn nhận như những xu hướng mới. Đây phải trở thành công cụ trực tiếp giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian, tăng sản lượng và sử dụng lao động hiệu quả hơn.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, quá trình này có thể bắt đầu từ những thay đổi tương đối cơ bản như phần mềm quản trị, thương mại điện tử, tự động hóa một phần quy trình, ứng dụng AI hay đào tạo lại nhân lực.

Khi hàng triệu doanh nghiệp cùng cải thiện năng suất, tác động cộng dồn lên nền kinh tế sẽ lớn hơn rất nhiều so với việc chỉ tăng thêm lượng vốn đầu tư.

Đầu tư công phải tạo ra năng lực tăng trưởng mới

Đầu tư công tiếp tục là một trong những công cụ quan trọng để tạo động lực cho nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh khu vực tư nhân cần thêm động lực để mở rộng đầu tư.

Nhưng hiệu quả của đầu tư công cũng cần được nhìn ở góc độ dài hạn.

Một tuyến cao tốc không chỉ được tính bằng số tiền đã giải ngân. Giá trị lớn hơn nằm ở việc nó rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và kết nối các trung tâm sản xuất.

Tương tự, hạ tầng cảng biển, đường sắt, năng lượng hay hạ tầng số đều cần được đánh giá dựa trên khả năng tạo ra năng lực sản xuất mới cho nền kinh tế.

Nếu đầu tư công chỉ tạo ra thêm tài sản nhưng không cải thiện đáng kể năng suất, hiệu quả tăng trưởng sẽ bị hạn chế.

FDI không chỉ nên được đo bằng số tỷ USD

Một bài toán khác là chất lượng của dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Thu hút thêm  FDI vẫn quan trọng, nhưng con số vốn đăng ký không phải thước đo duy nhất.

Quan trọng hơn là doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia sâu đến đâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn quốc tế.

Có bao nhiêu doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2? Bao nhiêu công nghệ được chuyển giao? Tỷ lệ nội địa hóa tăng bao nhiêu? Năng lực quản trị và trình độ lao động được cải thiện ra sao?

Đó mới là những yếu tố quyết định mức độ lan tỏa của FDI đối với nền kinh tế.

Nếu doanh nghiệp trong nước chỉ đứng ngoài chuỗi giá trị, dòng vốn FDI có thể tạo ra tăng trưởng nhưng tác động lan tỏa sẽ hạn chế. Ngược lại, khi doanh nghiệp Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, hiệu quả của dòng vốn sẽ được khuếch đại.

Muốn tăng trưởng hai con số, phải thay đổi cách dùng vốn

Mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt Việt Nam trước một bài toán không đơn giản: nền kinh tế cần nhiều vốn hơn, nhưng đồng thời phải sử dụng vốn hiệu quả hơn.

Trong một thế giới mà tiền có thể không còn rẻ như trước, việc chạy theo lượng vốn sẽ ngày càng khó tạo ra tăng trưởng bền vững.

Động lực mới phải đến từ năng suất lao động, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng doanh nghiệp, hạ tầng và khả năng kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu.

Nói cách khác, bài toán của Việt Nam không chỉ là “lấy tiền ở đâu để tăng trưởng”, mà còn là “làm thế nào để mỗi đồng tiền tạo ra nhiều tăng trưởng hơn”.

Nếu giải được bài toán thứ hai, tăng trưởng cao sẽ không còn phụ thuộc quá nhiều vào một chu kỳ tiền rẻ vốn ngày càng khó quay trở lại.