Hơn 7 triệu 'công ty một người' xuất hiện tại Trung Quốc: Khi khởi nghiệp trở thành lối thoát cho người trẻ

Hơn 7 triệu doanh nghiệp một người được thành lập tại Trung Quốc trong năm qua, tăng khoảng 42% so với năm 2024.

Sự phát triển của AI đang giúp một cá nhân có thể đảm nhiệm nhiều công việc vốn trước đây cần cả một đội ngũ, trong khi thị trường lao động khó khăn khiến mô hình này ngày càng được quan tâm.

AI thúc đẩy mô hình doanh nghiệp một người

Wu Songyun, 35 tuổi, từng phải làm việc nhiều giờ dưới áp lực cao và thường xuyên mất ngủ. Năm 2024, cô nghỉ việc để thành lập TideFlow, một ứng dụng theo dõi giấc ngủ kết hợp các bài tập thiền và nội dung hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Tuy nhiên, hành trình khởi nghiệp không diễn ra dễ dàng. TideFlow hiện chỉ có khoảng 1.000 người dùng, trong đó khoảng 35 người trả phí, trong khi doanh nghiệp vẫn phải chịu lỗ hàng tháng.

Trường hợp của Wu phản ánh một xu hướng đang nổi lên tại Trung Quốc: ngày càng nhiều người lựa chọn thành lập doanh nghiệp chỉ với một nhà sáng lập. Theo truyền thông Trung Quốc, hơn 7 triệu doanh nghiệp một người mới được thành lập trong năm qua, tăng khoảng 42% so với năm 2024.

Đáng chú ý, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang làm giảm đáng kể chi phí để vận hành một doanh nghiệp nhỏ. Một cá nhân có thể sử dụng AI để hỗ trợ lập trình, chăm sóc khách hàng, viết nội dung, quảng bá sản phẩm hay xử lý một số công việc hành chính.

Điều này khiến mô hình doanh nghiệp một người trở nên khả thi hơn, đặc biệt trong những lĩnh vực có chi phí khởi nghiệp tương đối thấp.

Khởi nghiệp trở thành phương án thay thế việc làm

Sự gia tăng của các doanh nghiệp một người diễn ra trong bối cảnh thị trường lao động Trung Quốc vẫn chịu nhiều sức ép, đặc biệt đối với nhóm lao động trẻ.

Một bộ phận Gen Z và Millennials bắt đầu kinh doanh sau khi mất việc tại các công ty công nghệ. Một số khác lựa chọn làm việc độc lập nhằm giảm sự phụ thuộc vào môi trường doanh nghiệp truyền thống và tìm kiếm quyền tự chủ cao hơn.

Tại Hàng Châu, Honghub – một cộng đồng dành cho các doanh nhân độc lập – hiện tập trung hơn 50 doanh nghiệp một người. Nhiều doanh nghiệp trong số này nhận được nguồn vốn khởi nghiệp lên tới 50.000 USD từ các chương trình ươm tạo.

Mô hình này cũng nhận được sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Một số khu vực cung cấp văn phòng và nhà ở được trợ cấp, đồng thời hỗ trợ chi phí sử dụng hạ tầng điện toán phục vụ AI. Hàng trăm vườn ươm dành cho các doanh nghiệp siêu nhỏ cũng xuất hiện tại những trung tâm công nghệ như Hàng Châu và Thâm Quyến.

Tại quận Shangcheng của Hàng Châu, chính quyền địa phương đặt mục tiêu thu hút 1.000 người làm việc độc lập trong năm nay, đồng thời lên kế hoạch cung cấp hơn 200.000 feet vuông diện tích văn phòng và thành lập một quỹ gần 150 triệu USD cho các dự án liên quan.

Với chính sách này, mô hình doanh nghiệp một người không chỉ được nhìn nhận như một xu hướng kinh doanh mới mà còn có thể trở thành một phần trong nỗ lực mở rộng cơ hội việc làm.

Nhưng hàng triệu doanh nghiệp không đồng nghĩa với hàng triệu doanh nghiệp thành công

Dù số lượng tăng nhanh, khả năng tạo ra doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp một người vẫn là câu hỏi lớn.

Khảo sát của Honghub với khoảng 1.500 doanh nghiệp một người cho thấy hơn một nửa có doanh thu dưới 1.000 USD mỗi tháng. Điều này cho thấy phần lớn doanh nghiệp trong nhóm này vẫn đang hoạt động ở quy mô rất nhỏ.

Các nhà sáng lập phải tự đảm nhiệm gần như toàn bộ chuỗi công việc, từ phát triển sản phẩm, marketing, bán hàng đến quản lý tài chính. Trong khi đó, họ phải cạnh tranh trong một nền kinh tế vốn đã có mức độ cạnh tranh cao ở nhiều lĩnh vực như thương mại điện tử, xe điện và pin.

Haoyu Liu, một kỹ sư phần mềm từng làm việc cho một công ty thương mại điện tử tại New York, trở về Trung Quốc và tự phát triển một ứng dụng chiêm tinh. Nhờ AI, anh có thể tự xử lý thiết kế, công việc hành chính và nội dung marketing.

Tuy nhiên, sau một thời gian, Liu nhận thấy ứng dụng chưa tìm được mô hình tạo doanh thu phù hợp và quyết định chuyển hướng sang phát triển một trò chơi AI có tên Hunger Agents.

Việc thay đổi sản phẩm hoặc mô hình kinh doanh liên tục cũng không hiếm trong nhóm doanh nghiệp này. Một số công ty có thể phát triển thành doanh nghiệp có nhân sự, trong khi những công ty khác được mua lại hoặc đơn giản là dừng hoạt động khi không tìm được thị trường.

Mô hình phù hợp với người muốn tự chủ hơn là xây dựng tập đoàn lớn

Điểm đáng chú ý của làn sóng này nằm ở mục tiêu của những người sáng lập.

Khác với thế hệ doanh nhân từng hướng tới việc xây dựng các tập đoàn lớn trong giai đoạn kinh tế Trung Quốc tăng trưởng mạnh, một bộ phận doanh nhân trẻ hiện nay không nhất thiết đặt mục tiêu trở thành một "kỳ lân" công nghệ.

Với họ, một doanh nghiệp nhỏ có khả năng tạo ra thu nhập ổn định và đem lại quyền tự chủ về thời gian có thể đã là một kết quả đáng mong muốn.

Sự thay đổi này cũng phản ánh một cách tiếp cận khác đối với khái niệm khởi nghiệp. Thay vì coi startup là bước đầu để xây dựng một doanh nghiệp quy mô lớn, một số người xem nó như một hình thức tự tạo việc làm.

AI đang giúp mô hình này dễ tiếp cận hơn. Nghiên cứu của Honghub cho thấy khoảng 75% nhà sáng lập doanh nghiệp một người không có nền tảng kỹ thuật. Các công cụ AI có thể phần nào thu hẹp khoảng cách giữa người có và không có kỹ năng lập trình, giúp một cá nhân thử nghiệm sản phẩm với chi phí thấp hơn trước.

Trung Quốc đứng trước hai bài toán cùng lúc

Sự phát triển của doanh nghiệp một người có thể mang lại lợi ích cho Trung Quốc ở hai khía cạnh.

Thứ nhất, mô hình này thúc đẩy ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh thực tế. Thay vì chỉ được sử dụng trong các tập đoàn lớn, AI đang trở thành công cụ của những doanh nghiệp siêu nhỏ và cá nhân.

Thứ hai, đây có thể là một kênh để người lao động tự tạo việc làm trong bối cảnh thị trường tuyển dụng cạnh tranh.

Tuy nhiên, quy mô lớn không đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế tương ứng. Nếu phần lớn doanh nghiệp một người chỉ tạo ra doanh thu rất thấp và khó duy trì lâu dài, mô hình này sẽ khó trở thành lời giải căn bản cho bài toán việc làm.

Do đó, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở con số hơn 7 triệu doanh nghiệp được thành lập, mà còn ở khả năng những doanh nghiệp này tồn tại, tạo doanh thu và mở rộng trong dài hạn.

Trong bối cảnh AI tiếp tục làm thay đổi cấu trúc thị trường lao động, "công ty một người" có thể trở thành một mô hình kinh doanh ngày càng phổ biến. Nhưng với nhiều người trẻ Trung Quốc, đây trước hết vẫn là một cách để tự tạo cho mình một công việc khi con đường vào các doanh nghiệp truyền thống trở nên khó khăn hơn.