Làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu

Dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra một “bàn cờ” kinh tế mới, nơi các quốc gia và doanh nghiệp cùng chạy đua để giành vị thế trong mạng lưới sản xuất quốc tế.

Bối cảnh dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu

Trong vài năm trở lại đây, chuỗi cung ứng toàn cầu đang chứng kiến những biến động lớn chưa từng có. Từ căng thẳng thương mại Mỹ - Trung, xung đột địa chính trị, cho đến các chính sách bảo hộ thương mại mới, tất cả đều đang định hình lại “bản đồ” chuỗi giá trị toàn cầu. Các tập đoàn đa quốc gia không chỉ tìm kiếm những điểm đến sản xuất an toàn hơn, mà còn tái cơ cấu toàn diện để tối ưu chi phí, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và đáp ứng tiêu chí “xanh” trong sản xuất.

Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hơn 45% tập đoàn sản xuất lớn trên thế giới đã có kế hoạch đa dạng hóa chuỗi cung ứng trong giai đoạn 2024–2026, trong đó khu vực Đông Nam Á – đặc biệt là Việt Nam – nổi lên như một điểm đến hấp dẫn.

Việt Nam được hưởng lợi nhờ vị trí địa chiến lược, chi phí lao động cạnh tranh, cùng hơn 15 hiệp định thương mại tự do (FTA) đang có hiệu lực. Tuy nhiên, cơ hội này chỉ trở thành hiện thực khi doanh nghiệp Việt đủ năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị – đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ và sản xuất linh kiện trong bối cảnh làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ.

Doanh nghiệp Việt trước làn sóng FDI và yêu cầu nội địa hóa

Làn sóng đầu tư nước ngoài tiếp tục tăng tốc

Tính đến cuối năm 2023, Việt Nam có 38.844 dự án FDI còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký gần 462,4 tỷ USD, trong đó 60,7% tập trung vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Sự góp mặt của các “ông lớn” như Intel, Apple, Qualcomm, hay gần đây là Qtech, Yadea, Runergy... cho thấy Việt Nam đang được xem là “cứ điểm sản xuất mới” trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đặc biệt, Intel Việt Nam – với khoản đầu tư 1,5 tỷ USD tại TP.HCM – đã sản xuất khoảng 70% tổng sản lượng chip Intel toàn cầu, mang về hơn 80 tỷ USD doanh thu xuất khẩu kể từ năm 2010. Đây là minh chứng rõ nét về năng lực tiếp nhận đầu tư và khả năng phát triển chuỗi giá trị cao của Việt Nam.

Thách thức về công nghệ và năng lực nội địa hóa

Dù dòng vốn FDI gia tăng, song tỷ lệ doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng vẫn còn khiêm tốn. Trong hơn 2.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, chỉ khoảng 300 đơn vị có thể cung ứng trực tiếp cho chuỗi sản xuất toàn cầu.

Các chuyên gia chỉ ra rằng, doanh nghiệp Việt chủ yếu mới tham gia ở khâu lắp ráp hoặc cung cấp linh kiện đơn giản, trong khi sản phẩm công nghệ lõi (như bo mạch, chip bán dẫn, vật liệu cao cấp) vẫn do doanh nghiệp FDI đảm nhận. Điều này khiến tỷ lệ nội địa hóa của nhiều ngành vẫn dưới 40%, chưa đủ tiêu chuẩn xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan theo FTA.

Hướng đi mới: Tăng năng lực, kết nối và chuyển đổi số chuỗi cung ứng

Chiến lược nội địa hóa gắn với đổi mới công nghệ để dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu

Để tận dụng làn sóng dịch chuyển, doanh nghiệp Việt cần đẩy mạnh nghiên cứu – phát triển (R&D), chủ động tham gia sản xuất sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao thay vì phụ thuộc vào nhập khẩu. Việc thành lập trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ, và cụm liên kết ngành công nghiệp hỗ trợ được xem là giải pháp then chốt.

Tăng cường kết nối trong nước và khu vực

Các diễn đàn như Diễn đàn Xuất nhập khẩu 2025 do VietinBank tổ chức là cơ hội để doanh nghiệp gặp gỡ, đối thoại trực tiếp với chuyên gia, cơ quan quản lý, và đối tác quốc tế. Từ đó, doanh nghiệp có thể tìm hướng đi phù hợp trong việc chuẩn hóa quy trình, truy xuất nguồn gốc, đồng thời kết nối vào mạng lưới chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu.

Thúc đẩy chuyển đổi số trong quản trị chuỗi cung ứng

Ứng dụng công nghệ số – từ AI, IoT đến blockchain – giúp doanh nghiệp kiểm soát hiệu quả hoạt động sản xuất, giảm thiểu rủi ro, nâng cao khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đây cũng là hướng đi cần thiết để doanh nghiệp Việt chuyển từ “tham gia” sang “dẫn dắt” chuỗi giá trị trong tương lai.

Kết luận

Sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ là thách thức, mà còn mở ra “cửa sổ cơ hội vàng” cho Việt Nam vươn lên trong bản đồ sản xuất thế giới. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành lợi thế thực chất, doanh nghiệp Việt cần một chiến lược rõ ràng: nâng cao năng lực công nghệ, đầu tư vào con người và gắn kết chặt chẽ với mạng lưới cung ứng toàn cầu.

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng hôm nay sẽ quyết định vị thế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu ngày mai.