Kinh tế tăng trưởng 9,01%, thu nhập người lao động tăng nhưng vẫn còn khoảng cách

GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, mức cao nhất trong 15 năm. Thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 9,1 triệu đồng/tháng, nhưng thị trường việc làm vẫn tồn tại khoảng cách thu nhập, tỷ lệ lao động phi chính thức cao và 1,6 triệu thanh niên rơi vào nhóm “3 không”.

Tăng trưởng kinh tế kéo thu nhập đi lên

Kinh tế Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng mạnh trong năm 2026. GDP quý III ước tăng 9,95%, đưa mức tăng trưởng 9 tháng lên 9,01% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực công nghiệp - xây dựng tăng hơn 11%, còn dịch vụ tăng 8,69%.

Cùng với hoạt động sản xuất, kinh doanh mở rộng, thị trường lao động cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực. Trong 9 tháng, cả nước có hơn 52,7 triệu người có việc làm, tăng gần 684.000 người so với cùng kỳ.

Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động ở mức 2,22%, trong khi tỷ lệ thiếu việc làm là 1,53%, đều thấp hơn cùng kỳ năm trước.

Thu nhập của người lao động tiếp tục cải thiện. Bình quân 9 tháng đạt khoảng 9,1 triệu đồng/người/tháng, tăng 9,1% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, mức tăng này chưa diễn ra đồng đều giữa các nhóm lao động, đặc biệt còn khoảng cách giữa nam và nữ cũng như giữa khu vực thành thị và nông thôn.

Tại các trung tâm kinh tế lớn, nhu cầu tuyển dụng vẫn ở mức cao. Hà Nội trong 9 tháng đã giải quyết việc làm cho khoảng 161.000 lao động, đồng thời tổ chức 191 phiên giao dịch việc làm và giới thiệu việc làm cho hơn 10.000 người.

Tại Đồng Nai, một phiên giao dịch việc làm trong tháng 9 ghi nhận 20 doanh nghiệp đăng ký tuyển hơn 4.100 lao động, chủ yếu trong các lĩnh vực chế biến, chế tạo, may mặc, giày da, gỗ, cơ khí và kim loại.

Thu nhập cao ngày càng phụ thuộc vào kỹ năng và khả năng dịch chuyển

Đằng sau mức thu nhập bình quân tăng lên là sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu việc làm. Người lao động có xu hướng dịch chuyển từ những công việc có năng suất thấp sang các ngành có năng suất và giá trị gia tăng cao hơn.

Khu vực dịch vụ hiện sử dụng khoảng 21,6 triệu lao động, tương đương 41% tổng số người có việc làm. Công nghiệp và xây dựng sử dụng khoảng 17,8 triệu người, chiếm 33,8%.

Đáng chú ý, khoảng 1,6 triệu lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế số, tương đương hơn 3% tổng số người có việc làm. Đây là dấu hiệu cho thấy quá trình chuyển đổi số đang tạo thêm những nhóm việc làm mới với yêu cầu cao hơn về kỹ năng.

Câu chuyện của nhiều lao động trẻ cũng cho thấy khả năng tăng thu nhập không chỉ phụ thuộc vào việc chờ doanh nghiệp điều chỉnh lương. Việc tích lũy kinh nghiệm, thay đổi môi trường làm việc và chủ động tìm kiếm cơ hội mới đang trở thành một cách quan trọng để cải thiện thu nhập.

Một lao động 27 tuổi tại Hà Nội sau khi tốt nghiệp ngành quản trị khách sạn đã trải qua 4 nơi làm việc, trong đó có thời gian làm việc tại Phú Quốc để tích lũy kinh nghiệm. Sau nhiều lần chuyển việc, người này hiện làm tại một khách sạn có vốn đầu tư nước ngoài ở Hà Nội với thu nhập trên 23 triệu đồng/tháng.

Điều này cho thấy khi nền kinh tế chuyển dịch sang các ngành có giá trị gia tăng cao, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và khả năng thích nghi ngày càng quyết định mức thu nhập của người lao động.

1,6 triệu thanh niên vẫn đứng ngoài thị trường lao động

Dù các chỉ số chung tích cực, thị trường lao động vẫn tồn tại một khoảng trống đáng chú ý ở nhóm thanh niên.

Tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 15-24 tuổi trong 9 tháng lên tới 8,87%, cao hơn nhiều so với tỷ lệ thất nghiệp chung và là mức cao nhất trong giai đoạn 2020-2026.

Đáng chú ý hơn, khoảng 1,6 triệu thanh niên không có việc làm, không đi học và cũng không tham gia bất kỳ chương trình đào tạo nào. Đây là nhóm thường được gọi là “3 không”.

Nếu tình trạng này kéo dài, khoảng cách giữa nhóm lao động có kỹ năng và nhóm thiếu kỹ năng có thể ngày càng lớn, nhất là khi nhu cầu tuyển dụng đang dịch chuyển về những ngành đòi hỏi trình độ chuyên môn cao hơn.

Bên cạnh đó, lao động phi chính thức vẫn chiếm tới 61,5% tổng số người có việc làm. Điều này đồng nghĩa một bộ phận lớn người lao động vẫn chưa được hưởng đầy đủ sự ổn định và các quyền lợi gắn với việc làm chính thức.

Bài toán tiếp theo là chất lượng việc làm

Tăng trưởng kinh tế cao đang tạo nền tảng để thu nhập của người lao động tiếp tục cải thiện. Tuy nhiên, mức tăng thu nhập bình quân mới chỉ phản ánh một phần bức tranh của thị trường lao động.

Thách thức lớn hơn nằm ở việc chuyển tăng trưởng kinh tế thành những việc làm có năng suất cao, thu nhập tốt và ổn định hơn. Trong quá trình này, đào tạo kỹ năng và khả năng thích ứng của người lao động sẽ trở thành yếu tố ngày càng quan trọng.

Về dài hạn, việc giảm tỷ lệ lao động phi chính thức, hỗ trợ thanh niên tham gia học tập và đào tạo, đồng thời thúc đẩy dịch chuyển lao động sang các ngành có giá trị gia tăng cao sẽ quyết định liệu đà tăng trưởng kinh tế có thực sự chuyển hóa thành chất lượng sống tốt hơn cho người lao động hay không.