Giảm lãi suất ngân hàng: Phải đến được người vay cuối cùng

Việc giảm lãi suất cho vay chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp người dân và doanh nghiệp giảm chi phí vốn một cách bền vững. Theo các chuyên gia, để làm được điều này, ngân hàng cần tiết giảm chi phí và phân bổ vốn hiệu quả, trong khi cơ quan quản lý phải có cơ chế giám sát để chính sách thực sự đến được người vay.

Không thể giảm lãi suất bằng mọi giá

Sau chỉ đạo của Thủ tướng tại cuộc làm việc với Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng ngày 13/8, yêu cầu giảm lãi suất cho vay tiếp tục trở thành vấn đề được quan tâm.

Mục tiêu là tạo thêm dư địa cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận vốn với chi phí hợp lý hơn, qua đó hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư.

Tuy nhiên, TS. Nguyễn Văn Lộc, Giám đốc chương trình đào tạo Kinh doanh thương mại, Đại học Phenikaa, cho rằng việc giảm lãi suất cần được nhìn từ cấu trúc chi phí vốn của ngân hàng.

Theo ông, ngân hàng khó có thể duy trì mặt bằng cho vay thấp nếu chi phí huy động tăng cao, thanh khoản chịu áp lực hoặc rủi ro nợ xấu gia tăng.

Thực tế, nhiều ngân hàng đang tập trung kiểm soát chi phí vốn thay vì chạy đua tăng lãi suất huy động. Tại VietinBank, định hướng được đưa ra là tăng tỷ trọng tiền gửi thanh toán, tiền gửi kỳ hạn ngắn và ngoại tệ, đồng thời ưu tiên vốn cho nhóm khách hàng nhỏ và vừa cùng phân khúc bán lẻ có hiệu quả sinh lời tốt.

HDBank cũng đánh giá áp lực chi phí vốn trong nửa đầu năm là hiện hữu, nhưng cho rằng mặt bằng lãi suất liên ngân hàng thấp và một số ngân hàng bắt đầu điều chỉnh lãi suất huy động có thể tạo thêm dư địa.

Theo dự báo của HDBank, lãi suất cho vay có khả năng đi ngang và có thể giảm trong những tháng cuối năm.

Muốn giảm lãi suất bền vững phải giảm chi phí vận hành

Theo TS. Nguyễn Văn Lộc, dư địa giảm lãi suất bền vững không chỉ đến từ việc ngân hàng chấp nhận giảm lợi nhuận, mà cần bắt đầu từ việc tái cấu trúc hoạt động.

Các ngân hàng có thể đẩy mạnh số hóa quy trình tín dụng, giảm giấy tờ và thời gian thẩm định, ứng dụng dữ liệu dòng tiền vào chấm điểm tín dụng, tiết giảm chi phí quản trị và nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu.

Một vấn đề khác là cách đánh giá doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu ngân hàng quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp, những doanh nghiệp có đơn hàng, dòng tiền tốt nhưng thiếu tài sản đảm bảo vẫn có thể gặp khó khăn khi tiếp cận vốn.

Thay vào đó, ngân hàng có thể tăng tỷ trọng đánh giá dựa trên dòng tiền thực tế, hóa đơn điện tử, lịch sử thuế, hợp đồng đầu ra và năng lực quản trị doanh nghiệp.

Khi khả năng định giá rủi ro được cải thiện, ngân hàng có thể đưa ra mức lãi suất phù hợp hơn cho những khách hàng có chất lượng tín dụng tốt mà vẫn đảm bảo an toàn hệ thống.

Giảm lãi suất phải đến được người vay cuối cùng

PGS, TS. Nguyễn Văn Phương, giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng vấn đề quan trọng sau chỉ đạo giảm lãi suất là phải có cơ chế kiểm chứng hiệu quả thực tế.

Theo ông, cơ quan quản lý có thể công bố định kỳ lãi suất cho vay bình quân theo nhóm khách hàng, kỳ hạn và lĩnh vực ưu tiên. Đồng thời, cần theo dõi tỷ lệ giải ngân thực tế của các chương trình tín dụng ưu đãi và tiếp nhận phản ánh về các khoản phí hoặc điều kiện khiến chi phí vay thực tế tăng lên.

Một chương trình tín dụng có lãi suất thấp nhưng hạn mức nhỏ, thủ tục quá chặt hoặc chủ yếu được giải ngân cho nhóm khách hàng vốn đã có chất lượng tín dụng tốt sẽ khó tạo ra tác động lan tỏa lớn.

Do đó, mục tiêu cuối cùng không chỉ là giảm một con số lãi suất trên bảng niêm yết, mà phải làm giảm chi phí vốn thực tế của người vay.

Doanh nghiệp cũng phải chủ động cải thiện khả năng tiếp cận vốn

Theo các chuyên gia, trách nhiệm không chỉ thuộc về phía ngân hàng. Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng cần chủ động nâng cao chất lượng hồ sơ tín dụng.

Việc minh bạch báo cáo tài chính, tách bạch dòng tiền cá nhân và doanh nghiệp, chuẩn hóa hóa đơn chứng từ, xây dựng kế hoạch dòng tiền và chủ động thương lượng cấu trúc khoản vay có thể giúp doanh nghiệp cải thiện khả năng tiếp cận vốn.

Một doanh nghiệp có báo cáo minh bạch, dòng tiền dễ dự báo và phương án kinh doanh rõ ràng sẽ có lợi thế hơn khi đàm phán lãi suất. Đồng thời, dữ liệu tốt cũng giúp ngân hàng đánh giá rủi ro chính xác hơn.

Giảm lãi suất vì vậy không đơn thuần là yêu cầu các ngân hàng giảm lợi nhuận. Đây là bài toán tổng thể liên quan đến chi phí vốn, thanh khoản, chất lượng tín dụng, hiệu quả vận hành và mức độ minh bạch của thị trường.

Chỉ khi những yếu tố này được cải thiện đồng thời, chính sách giảm lãi suất mới có thể thực sự đến được người vay cuối cùng và tạo tác động rõ rệt lên hoạt động sản xuất, kinh doanh.