ĐBQH đề xuất cấm ép khách hàng mua trái phiếu khi vay ngân hàng, nhắc bài học từ SCB

Đại biểu Quốc hội cảnh báo xung đột lợi ích có thể phát sinh khi một ngân hàng vừa cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời tham gia phân phối, thanh toán hoặc cung cấp các dịch vụ khác liên quan đến đợt phát hành.

Lo ngại xung đột lợi ích khi ngân hàng cùng lúc đảm nhiệm nhiều vai trò

Sáng 9/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Góp ý về việc cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp, đại biểu Lê Văn Thế, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình, cho rằng cần bổ sung cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích.

Theo đại biểu, nếu được thiết kế phù hợp, quy định mới có thể góp phần chuyên nghiệp hóa hoạt động quản lý tài sản bảo đảm, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu.

Tuy nhiên, một ngân hàng có thể đồng thời đảm nhiệm nhiều vai trò: cấp tín dụng cho doanh nghiệp, quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, tham gia phân phối, thanh toán hoặc cung cấp các dịch vụ khác cho đợt phát hành.

Theo ông Thế, trong trường hợp doanh nghiệp phát hành gặp khó khăn về tài chính, lợi ích của ngân hàng trong việc thu hồi khoản nợ có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của các trái chủ.

Điều này có thể tạo ra xung đột lợi ích trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm.

Do đó, đại biểu cho rằng cần thiết kế cơ chế để ngân hàng thực hiện hoạt động quản lý tài sản bảo đảm một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình.

Ông đề nghị Chính phủ quy định cụ thể về điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm, đồng thời xây dựng cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích.

Đề xuất ngăn tình trạng “mua bia kèm lạc”

Đáng chú ý, đại biểu Lê Văn Thế đề xuất bổ sung quy định nhằm ngăn chặn tình trạng được ví von là “mua bia kèm lạc” trong hoạt động tín dụng.

Theo đó, cần ngăn ngân hàng ép buộc hoặc tạo sức ép, đặt điều kiện khiến khách hàng khi vay hoặc được giải ngân phải mua, cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay các sản phẩm đầu tư khác.

Đại biểu cho rằng việc mở rộng hoạt động của ngân hàng phải đi cùng với kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Đề xuất này cũng đặt vấn đề về ranh giới giữa hoạt động cung cấp tín dụng với việc phân phối các sản phẩm đầu tư. Nếu khách hàng phải mua thêm một sản phẩm đầu tư để được vay vốn hoặc giải ngân, nguy cơ chuyển rủi ro từ ngân hàng sang khách hàng có thể phát sinh.

Thị trường trái phiếu cần thêm dư địa phát triển

Cùng quan điểm về việc cần mở rộng vai trò của ngân hàng trên thị trường trái phiếu, đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn ĐBQH TP.HCM, cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp được định hướng đạt quy mô khoảng 25-30% GDP, trong khi hiện mới ở mức khoảng 12% GDP.

Theo ông, việc bổ sung chức năng cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp là cần thiết để hỗ trợ thị trường vốn phát triển.

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu minh bạch vai trò của ngân hàng trong từng giao dịch.

Ngân hàng Nhà nước cần yêu cầu các ngân hàng thương mại giải thích rõ cho khách hàng đâu là đại lý phát hành, đâu là bảo lãnh thanh toán và đâu là đại lý quản lý tài sản bảo đảm.

Việc phân định này nhằm tránh tình trạng khách hàng hiểu nhầm rằng ngân hàng tham gia quản lý, phân phối hoặc cung cấp dịch vụ liên quan đến trái phiếu đồng nghĩa với việc ngân hàng bảo đảm khả năng thanh toán của doanh nghiệp phát hành.

Nhắc lại bài học từ sự cố thị trường trái phiếu năm 2022 và SCB

Tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Hoàng Ngân nhắc lại những vấn đề từng xảy ra trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Theo ông, “bài học về sự cố quản trị thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2022 và bài học từ Ngân hàng SCB là rất lớn”, qua đó cần nghiêm túc rút kinh nghiệm trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý.

Thực tế những năm qua cho thấy khi ngân hàng cùng lúc tham gia nhiều khâu trong hoạt động tài chính, việc xác định rõ trách nhiệm và quyền lợi của từng bên trở nên đặc biệt quan trọng.

Đối với thị trường trái phiếu, các đại biểu cho rằng việc mở rộng vai trò của ngân hàng có thể tạo thêm động lực phát triển thị trường vốn, nhưng phải đi kèm cơ chế minh bạch thông tin, kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ nhà đầu tư.

Trong đó, việc ngăn chặn các hình thức ép buộc khách hàng mua sản phẩm đầu tư khi tiếp cận tín dụng được xem là một trong những yêu cầu cần được cân nhắc khi hoàn thiện dự thảo luật.