Thủy sản Việt Nam đối mặt áp lực thuế tại Mỹ, doanh nghiệp phải tính đến kịch bản khó hơn

Xuất khẩu thủy sản của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trong 8 tháng đầu năm 2026, nhưng thị trường Mỹ đang xuất hiện nhiều yếu tố bất lợi.

Xuất khẩu vẫn tăng nhưng tốc độ đã chậm lại

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong tháng 8 đạt khoảng 1,14 tỷ USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính chung 8 tháng, giá trị xuất khẩu đạt hơn 8 tỷ USD, tăng 11,9%. Tuy nhiên, mức tăng của riêng tháng 8 chỉ bằng khoảng một nửa tốc độ tăng lũy kế.

Điều này cho thấy kết quả chung trong 8 tháng vẫn được hỗ trợ đáng kể từ mức tăng cao ở những tháng trước, trong khi diễn biến thị trường hiện tại đang có dấu hiệu kém thuận lợi hơn.

Xuất khẩu sang Mỹ bắt đầu chịu sức ép

Mỹ đang trở thành một trong những thị trường đáng lo ngại đối với ngành thủy sản Việt Nam.

Trong tháng 8, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Mỹ giảm 3,8%, xuống khoảng 182 triệu USD. Riêng xuất khẩu tôm giảm 12,6%, còn cá tra giảm tới 49,3%.

Tính chung 8 tháng, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ vẫn tăng 1,5%. Tuy nhiên, bên trong cơ cấu này, kim ngạch tôm giảm 11,7% và cá tra giảm 13,2%.

Áp lực không chỉ đến từ chính sách thuế. Doanh số thủy sản tươi và đông lạnh tại Mỹ trong tháng 8 đều giảm hơn 7%, trong khi lượng hàng tồn kho vẫn ở mức cao.

Việc tồn kho lớn khiến các nhà nhập khẩu có xu hướng hạn chế mua thêm, rút ngắn thời hạn hợp đồng và gây áp lực lên giá bán. Do đó, dù nhu cầu phục vụ mùa lễ cuối năm bắt đầu tăng, lượng nhập khẩu chưa chắc phục hồi tương ứng nếu các nhà phân phối vẫn ưu tiên giải phóng hàng tồn.

Thuế bổ sung làm tăng áp lực lên giá bán

Từ ngày 24/7/2026, nhiều mặt hàng thủy sản của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ phải chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5%, theo thông tin được VASEP cập nhật.

Mức thuế này được cộng cùng thuế tối huệ quốc và tùy từng sản phẩm hoặc doanh nghiệp còn có thể phát sinh thêm thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp.

Vì vậy, tác động thực tế đối với giá hàng hóa không chỉ dừng ở mức tăng thêm 12,5%. Với một số mặt hàng, tổng nghĩa vụ thuế có thể cao hơn đáng kể, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh về giá của doanh nghiệp Việt Nam.

Đối với cá tra, kết quả cuối cùng của kỳ rà soát POR21 được công bố ngày 12/8 với mức thuế bất lợi hơn so với kết quả sơ bộ. Điều này gây thêm áp lực cho doanh nghiệp trong quá trình chào giá và cạnh tranh để giành đơn hàng tại Mỹ.

Với diễn biến hiện tại, khả năng xuất khẩu cá tra sang Mỹ phục hồi nhanh trong quý IV được đánh giá là khó, đặc biệt với những doanh nghiệp đang chịu mức thuế cao hoặc chưa xác định rõ nghĩa vụ thuế áp dụng.

Tôm cũng đứng trước một đợt rà soát quan trọng

Một rủi ro khác nằm ở ngành tôm khi kết quả cuối cùng của kỳ rà soát thuế chống bán phá giá dự kiến được công bố vào đầu tháng 11.

Thời điểm này đã khá sát mùa mua sắm cuối năm. Do đó, cả doanh nghiệp Việt Nam và nhà nhập khẩu Mỹ có thể phải quyết định đơn hàng trong lúc chưa có đầy đủ thông tin về mức nghĩa vụ thuế cuối cùng.

Nếu mức thuế được xác định theo hướng cao hơn, những hợp đồng đã ký trước đó có thể phát sinh tranh chấp liên quan đến giá bán, trách nhiệm phân bổ chi phí hoặc thời điểm giao hàng.

Bên cạnh thuế, hàng thủy sản Việt Nam còn phải đáp ứng nhiều yêu cầu khác tại Mỹ, bao gồm các quy định liên quan đến MMPA, chứng nhận đối với một số nhóm hàng, kiểm soát lao động cưỡng bức và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Xu hướng tăng cường kiểm tra của Hải quan Mỹ cũng là yếu tố doanh nghiệp cần tính đến. Các đề xuất kiểm soát chặt hơn đối với thủy sản nhập khẩu có dư lượng kháng sinh cũng đang được theo dõi, dù không phải tất cả đề xuất đều đã trở thành quy định chính thức.

Mục tiêu 12 tỷ USD vẫn còn khả năng đạt được

Dù thị trường Mỹ gặp khó, VASEP cho rằng mục tiêu xuất khẩu thủy sản khoảng 12 tỷ USD trong năm 2026 vẫn có thể thực hiện nếu kim ngạch trong 4 tháng cuối năm duy trì bình quân gần 1 tỷ USD mỗi tháng.

Tuy nhiên, khoảng cách để đạt mục tiêu sẽ trở nên lớn hơn nếu sức mua tại Mỹ tiếp tục yếu, mức thuế áp dụng với tôm trong tháng 11 tăng theo hướng bất lợi hoặc các yêu cầu về chứng từ IUU và MMPA khiến tiến độ giao hàng bị kéo dài.

Trong bối cảnh này, bài toán của doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc tìm thêm đơn hàng mà còn phải tính toán kỹ hiệu quả của từng hợp đồng.

Doanh nghiệp cần tính đủ chi phí trước khi nhận đơn

VASEP khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ xác định cụ thể tổng nghĩa vụ thuế theo từng sản phẩm và từng pháp nhân thay vì sử dụng một mức thuế bình quân cho toàn bộ kế hoạch kinh doanh.

Các điều khoản hợp đồng cũng cần quy định rõ trách nhiệm của mỗi bên nếu chính sách thuế thay đổi, thời điểm xác định nghĩa vụ thuế, cơ chế điều chỉnh giá và cách phân bổ những khoản chi phí phát sinh.

Trong khi đó, giá nguyên liệu, thức ăn và chi phí tuân thủ đều có xu hướng tạo thêm áp lực lên giá thành. Nếu doanh nghiệp cố duy trì kim ngạch bằng cách giảm giá bán, phần lợi nhuận có thể bị thu hẹp và rủi ro từ thị trường Mỹ có thể lan sang dòng tiền và tình hình tài chính.

Vì vậy, trong quý IV, việc lựa chọn đơn hàng có khả năng kiểm soát được thuế, hồ sơ, công nợ và biên lợi nhuận sẽ trở nên quan trọng không kém việc mở rộng doanh số.

Hơn 320 doanh nghiệp trong VASEP

VASEP được thành lập năm 1998, là tổ chức tự nguyện của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến và xuất khẩu thủy sản.

Hiện hiệp hội có hơn 320 doanh nghiệp thành viên. Các hội viên đóng góp hơn 83% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, trong đó có nhiều doanh nghiệp niêm yết như Vĩnh Hoàn, Nam Việt, Sao Ta và I.D.I Seafood.

Với tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, diễn biến tại thị trường Mỹ và chính sách thuế trong những tháng tới sẽ tiếp tục là yếu tố quan trọng đối với kế hoạch kinh doanh của nhiều doanh nghiệp thủy sản Việt Nam.