Mỹ: Vỡ mộng loạt quỹ đầu tư tư nhân, hơn 33.000 công ty không thể thoái vốn

Các quỹ đầu tư tư nhân (PE) tại Mỹ đang phải đối mặt với lượng tài sản tồn đọng kỷ lục khi hàng chục nghìn doanh nghiệp trong danh mục chưa thể bán lại hoặc đưa lên sàn.

Hơn 33.000 doanh nghiệp mắc kẹt trong danh mục PE

Trong khi thị trường M&A toàn cầu đang chứng kiến nhiều thương vụ quy mô lớn, ngành đầu tư tư nhân Mỹ lại rơi vào tình trạng trái ngược.

SpaceX liên tiếp lập kỷ lục về các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) có quy mô lớn, trong khi nhiều thương vụ M&A trị giá hàng trăm tỷ USD cũng đang được triển khai.

Tuy nhiên, các quỹ PE - vốn được xem là những "cỗ máy săn thương vụ" - lại đang phải gánh lượng doanh nghiệp tồn đọng ngày càng lớn.

Theo dữ liệu của PitchBook, tính đến ngày 30/6/2026, các quỹ PE đang có 33.575 doanh nghiệp chưa thể thoái vốn trong danh mục đầu tư.

Con số này tăng từ 32.451 doanh nghiệp vào cuối năm 2025 và cao hơn gấp đôi so với 15.923 doanh nghiệp của một thập kỷ trước.

Tình trạng tồn đọng kéo dài năm thứ ba liên tiếp đang tạo áp lực lớn lên mô hình kinh doanh truyền thống của ngành PE.

Mô hình mua - cải tổ - bán lại gặp khó

Theo mô hình phổ biến, các quỹ PE sẽ mua lại doanh nghiệp, sử dụng một lượng lớn vốn vay để tài trợ thương vụ, sau đó cải thiện hiệu quả hoạt động và bán lại doanh nghiệp hoặc đưa lên sàn để thu lợi nhuận.

Một thương vụ thường được kỳ vọng hoàn tất trong khoảng 5-7 năm.

Tuy nhiên, hàng chục nghìn doanh nghiệp hiện đang vượt quá khung thời gian dự kiến nhưng vẫn chưa tìm được đầu ra.

Điều này gây áp lực không nhỏ lên các nhà đầu tư tổ chức như quỹ hưu trí và quỹ tài trợ đại học - những đơn vị đã rót vốn vào các quỹ PE và phải trả phí quản lý đáng kể trong nhiều năm.

Một số chuyên gia trong ngành lo ngại tình trạng này cuối cùng có thể khiến các quỹ phải chấp nhận những khoản thua lỗ lớn khi buộc phải bán tài sản với mức giá thấp hơn kỳ vọng.

Ông Andrew Milgram, đối tác quản lý kiêm Giám đốc đầu tư tại Marblegate Asset Management, cho rằng ngành PE đang gặp khó khi nhiều doanh nghiệp trong danh mục chưa thể hiện thực hóa những cam kết về giá trị mà các quỹ từng đưa ra.

Hiệu suất thua xa chứng khoán Mỹ

Áp lực thoái vốn diễn ra trong bối cảnh hiệu suất đầu tư của các quỹ PE cũng đang kém hơn đáng kể so với thị trường chứng khoán đại chúng.

Theo dữ liệu mới nhất từ MSCI, trong giai đoạn từ ngày 1/7/2022 đến 31/3/2026, các quỹ PE tại Mỹ đạt lợi nhuận quy năm khoảng 6,4%.

Trong khi đó, chỉ số S&P 500 đạt tỷ suất sinh lời quy năm 15,2%, còn Nasdaq đạt 19,3% trong cùng khoảng thời gian.

Khoảng cách này khiến bài toán tạo ra lợi nhuận vượt trội so với thị trường đại chúng - một trong những lý do quan trọng khiến các tổ chức lựa chọn PE - trở nên khó khăn hơn.

Lãi suất cao khiến các thương vụ khó thành công

Một trong những nguyên nhân chính khiến thị trường thoái vốn đình trệ là mặt bằng lãi suất cao.

Trong giai đoạn lãi suất thấp, các quỹ PE có thể sử dụng một lượng vốn tự có tương đối nhỏ và vay thêm để thực hiện các thương vụ thâu tóm doanh nghiệp.

Tuy nhiên, từ khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu chu kỳ tăng lãi suất vào năm 2022, chi phí vay tăng mạnh.

Các quỹ PE phải dành nhiều tiền hơn để trả lãi và giảm đòn bẩy tài chính. Điều này khiến họ khó đưa ra mức giá hấp dẫn khi mua doanh nghiệp mới, đồng thời làm giảm khả năng tìm kiếm người mua cho các tài sản đang nắm giữ.

Bên mua cũng gặp vấn đề tương tự khi phần lớn các thương vụ M&A phụ thuộc đáng kể vào nguồn vốn vay.

Khi chi phí tín dụng tăng, mức giá mà bên mua sẵn sàng trả cho doanh nghiệp cũng có xu hướng giảm.

Các công ty phần mềm trở thành "điểm nghẽn"

Một trong những nhóm tài sản khó thoái vốn nhất hiện nay là các công ty phần mềm.

Nhiều quỹ PE từng mạnh tay mua lại doanh nghiệp phần mềm trong năm 2021, thời điểm lãi suất thấp và định giá công nghệ ở mức cao.

Sau đó, sự xuất hiện và phát triển nhanh của AI, đặc biệt là các công cụ AI tạo sinh, khiến triển vọng của một số doanh nghiệp phần mềm thay đổi đáng kể.

Nhà đầu tư lo ngại AI có thể làm suy giảm lợi nhuận hoặc thay đổi mô hình kinh doanh của nhiều công ty phần mềm truyền thống.

Trong bối cảnh định giá giảm, việc bán các doanh nghiệp này có thể khiến quỹ PE phải ghi nhận khoản lỗ lớn. Vì vậy, nhiều quỹ lựa chọn tiếp tục nắm giữ và chờ thị trường cải thiện.

"Đợt phục hồi" vẫn chưa xuất hiện

Trong nhiều năm, các quỹ PE và ngân hàng đầu tư liên tục kỳ vọng hoạt động bán doanh nghiệp và IPO sẽ phục hồi.

Tuy nhiên, lượng tài sản tồn đọng tiếp tục tăng cho thấy quá trình hồi phục chưa diễn ra như kỳ vọng.

Bà Elizabeth Cooper, Trưởng bộ phận PE toàn cầu tại Simpson Thacher & Bartlett, cho biết khi bước vào năm 2026, bà từng kỳ vọng một danh mục lớn các doanh nghiệp sẽ được bán trong nửa đầu năm. Tuy nhiên, nhiều thương vụ đến nay vẫn chưa thể hoàn tất.

Theo bà Cooper, mặt bằng lãi suất cao, biến động thị trường chứng khoán và những bất ổn chính trị đã khiến kế hoạch thoái vốn bị trì hoãn.

Một số lãnh đạo ngành PE lại cho rằng lượng doanh nghiệp tồn đọng chưa hẳn là vấn đề quá nghiêm trọng. Những khoản đầu tư được giữ lâu hơn dự kiến đôi khi vẫn có thể tạo ra lợi nhuận lớn nếu doanh nghiệp cải thiện kết quả kinh doanh và thị trường phục hồi.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định áp lực cuối cùng vẫn sẽ buộc các quỹ phải hành động.

Nếu không thể chờ đợi thị trường hồi phục, các quỹ PE có thể phải bán tài sản với mức giá thấp hơn kỳ vọng để thu hồi vốn và hoàn tiền cho các nhà đầu tư.

Điều đó đồng nghĩa với việc ngành PE có thể phải đối mặt với một giai đoạn thanh lọc mạnh, khi hàng chục nghìn doanh nghiệp đang mắc kẹt trong danh mục dần được đưa trở lại thị trường với mức định giá thực tế hơn.