Kinh tế Nga đi ngược với những dự báo bi quan: Chuyện gì đang xảy ra?

Sau hơn 4 năm rưỡi xung đột tại Ukraine, kinh tế Nga vẫn chưa rơi vào khủng hoảng như nhiều dự báo trước đó. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng vẫn là một nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào chi tiêu quân sự và đang chịu sức ép lớn từ thâm hụt ngân sách, lạm phát và suy yếu của khu vực dân sự.

Kinh tế Nga đang vận hành theo “hai tầng”

Trong quý II/2026, GDP Nga tăng 1,3% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu lần đầu nền kinh tế ghi nhận tăng trưởng theo quý kể từ năm 2023. Tính chung 6 tháng đầu năm, GDP tăng 0,6%, cao hơn một số dự báo trước đó.

Một phần động lực đến từ chi tiêu khổng lồ cho tổ hợp công nghiệp - quân sự. Các ngành liên quan đến quốc phòng, sản xuất vũ khí và cung ứng cho quân đội vẫn nhận được nguồn vốn lớn từ nhà nước.

Trong khi đó, nhiều lĩnh vực dân sự lại đối mặt với tình trạng thiếu lao động, chi phí vốn cao và sức mua suy yếu.

Alex Kolyandr, Giám đốc phụ trách châu Âu tại Eurasia Group, mô tả nền kinh tế Nga đang tồn tại theo hai tầng: những người làm việc trong các ngành phục vụ chiến tranh có thể vẫn có thu nhập tốt, trong khi nhiều khu vực dân sự đang chịu sức ép ngày càng lớn.

Thâm hụt ngân sách và nguồn thu dầu khí trở thành điểm yếu

GDP không phải chỉ báo duy nhất phản ánh sức khỏe của kinh tế Nga. Các chuyên gia đặc biệt chú ý đến thâm hụt ngân sách và lạm phát.

Nguồn thu từ dầu khí, vốn đóng vai trò quan trọng đối với ngân sách Nga, đang suy yếu. Trong nửa đầu năm 2026, doanh thu dầu khí chỉ tương đương khoảng 64% mức của cùng kỳ hai năm trước.

Các cuộc tấn công bằng drone nhằm vào cơ sở lọc dầu của Nga gây gián đoạn hoạt động sản xuất, trong khi các lệnh trừng phạt của phương Tây tiếp tục nhắm vào đội tàu “bóng tối” và hoạt động xuất khẩu dầu của Moscow.

Giá dầu tăng trong một số thời điểm do căng thẳng tại Trung Đông giúp Nga có thêm nguồn thu, nhưng chưa đủ để giải quyết những áp lực tài khóa mang tính dài hạn.

Lạm phát quay trở lại

Một vấn đề khác là lạm phát.

Nga từng đưa lạm phát xuống gần mục tiêu 4% vào cuối năm ngoái. Tuy nhiên, áp lực giá đang có dấu hiệu tăng trở lại do giá nhiên liệu, chi tiêu công lớn và tình trạng thiếu lao động.

Khi tiền lương tại các ngành phục vụ chiến tranh tăng nhanh nhưng nguồn cung hàng hóa và dịch vụ không tăng tương ứng, sức ép lạm phát càng lớn.

Một dấu hiệu đáng chú ý xuất hiện ngay trong hành vi tiêu dùng. X5 Group, nhà bán lẻ lớn nhất Nga, cho biết người tiêu dùng đang chuyển sang các sản phẩm giá rẻ và hàng nhãn riêng của siêu thị.

Nhu cầu đối với bánh quy tăng gần 2,5 lần bởi đây là lựa chọn rẻ hơn chocolate và nhiều loại bánh kẹo khác. Những thay đổi nhỏ trong giỏ hàng cho thấy thu nhập thực tế của người dân đang chịu sức ép.

Nga vẫn còn “đệm tài chính”

Điện Kremlin vẫn có một số công cụ để duy trì nền kinh tế và tài trợ cho chiến sự.

Chính phủ có thể tăng thuế đối với các doanh nghiệp dầu khí, vay thêm hoặc sử dụng lượng dự trữ ngoại hối chưa bị phong tỏa.

Sau khi xung đột bùng phát, khoảng 300 tỷ USD tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga bị phương Tây phong tỏa. Tuy nhiên, Nga vẫn được cho là còn một lượng dự trữ đáng kể trong nước hoặc tại các quốc gia không tham gia trừng phạt.

Việc sử dụng nguồn dự trữ này để bù đắp thâm hụt ngân sách lại đi kèm rủi ro. Nếu rút dự trữ quá nhanh, niềm tin vào khả năng kiểm soát lạm phát của Ngân hàng Trung ương Nga có thể suy yếu, khiến người dân và doanh nghiệp càng kỳ vọng giá cả tăng.

Vì sao kinh tế Nga chưa buộc Moscow dừng chiến sự?

Dù chịu nhiều sức ép, các chuyên gia cho rằng nền kinh tế Nga hiện chưa ở trạng thái đủ nghiêm trọng để buộc Moscow phải thay đổi chiến lược.

Theo Elina Ribakova, chuyên gia tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, tình hình kinh tế có thể phải xấu đi đáng kể hơn nữa mới tác động đến quyết định của Điện Kremlin.

Một kịch bản có thể tạo ra bước ngoặt là giá dầu giảm xuống khoảng 35-40 USD/thùng và duy trì trong thời gian dài. Khi đó, nguồn thu năng lượng của Nga sẽ chịu cú sốc lớn hơn, trong khi chi phí duy trì chiến sự vẫn ở mức cao.

Ngược lại, nếu giá năng lượng tiếp tục được hỗ trợ bởi căng thẳng địa chính trị, Nga vẫn có thêm nguồn lực để duy trì chi tiêu.

Thậm chí, một số nhà phân tích cảnh báo kinh tế suy yếu chưa chắc khiến Moscow xuống thang. Nếu Điện Kremlin cho rằng nguồn lực tài chính sẽ ngày càng cạn kiệt trong tương lai, áp lực đó có thể thúc đẩy Nga muốn đạt được mục tiêu quân sự trước khi các hạn chế kinh tế trở nên nghiêm trọng hơn.

Bức tranh hiện tại vì thế không phải là kinh tế Nga “khỏe”, mà là nền kinh tế đang được duy trì bằng một cấu trúc rất đặc biệt: chi tiêu quân sự và nguồn thu năng lượng giúp GDP tiếp tục tăng, trong khi khu vực dân sự, ngân sách và sức mua của người dân ngày càng chịu áp lực.