Đề xuất tính giá điện sinh hoạt theo giờ, hướng tới xóa bỏ bù chéo

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đề xuất bổ sung cơ chế tính giá bán lẻ điện sinh hoạt theo các khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường khi điều kiện kỹ thuật cho phép.

Giá điện sinh hoạt có thể được tính theo thời gian sử dụng

Ngày 21/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là bổ sung cơ chế áp dụng giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt. Theo đó, giá điện có thể được phân thành ba khung gồm giờ cao điểm, giờ thấp điểm và giờ bình thường nếu đáp ứng các điều kiện kỹ thuật.

Cách tiếp cận này gắn với định hướng khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả và phản ánh rõ hơn sự khác biệt về chi phí cung ứng điện theo từng thời điểm. Luật Điện lực hiện hành cũng đã đặt nguyên tắc áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng đối với nhóm khách hàng đủ điều kiện.

Dự thảo đồng thời bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Công Thương trong việc phê duyệt khung giá bán buôn điện và quy định một số nội dung chuyển tiếp liên quan đến cơ cấu biểu giá bán lẻ điện đối với cơ sở lưu trú du lịch.

Từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện

Một định hướng lớn khác trong lần sửa đổi này là xây dựng lộ trình giảm và tiến tới xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng.

Theo cơ quan thẩm tra, nguyên tắc hình thành giá cần phản ánh các khoản chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Việc thiết kế giá điện cũng cần bảo đảm khả năng huy động nguồn lực đầu tư cho ngành điện nhưng không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Định hướng này cũng được thể hiện trong Luật Điện lực hiện hành, theo đó cơ cấu biểu giá bán lẻ điện được xây dựng theo hướng giảm dần và tiến tới xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng phù hợp với mức độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị việc xóa bỏ bù chéo phải xác định cụ thể phạm vi, nhóm đối tượng và lộ trình. Chính sách này cần được phân biệt với cơ chế hỗ trợ trực tiếp dành cho hộ nghèo, hộ chính sách và các khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Làm rõ cơ chế giá điện trong các dự án mới

Dự thảo cũng đề cập việc xác định giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện dựa trên hồ sơ dự thầu của nhà đầu tư được lựa chọn.

Theo cơ quan thẩm tra, cơ chế này có thể giúp hạn chế tình trạng phải đàm phán lại sau khi đấu thầu, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa kết quả đấu thầu và quá trình đàm phán hợp đồng sau đó cần được quy định rõ để bảo đảm tính minh bạch.

Dự thảo cũng đặt vấn đề về trường hợp giá bán điện chưa được điều chỉnh kịp thời vì yêu cầu ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội. Khi đó, nếu Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý cho đơn vị điện lực, cần làm rõ nguồn kinh phí, phương thức và thời điểm xác nhận, xử lý các khoản chi phí phát sinh.

Siết điều kiện với cơ chế đặc thù trong đầu tư điện lực

Bên cạnh cơ chế giá, dự thảo luật còn mở rộng một số cơ chế nhằm đơn giản hóa thủ tục đầu tư các dự án điện lực.

Cơ quan thẩm tra cơ bản đồng tình với việc tháo gỡ các điểm nghẽn liên quan đến thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và tiến độ triển khai dự án. Tuy nhiên, việc mở rộng phạm vi các dự án được áp dụng cơ chế đặc thù cần đi kèm các điều kiện kiểm soát cụ thể.

Các vấn đề được đặt ra gồm quản lý đất đai, rừng, khu vực biển, môi trường, năng lực của nhà đầu tư cũng như các yêu cầu về quốc phòng và an ninh.

Theo hướng này, cơ quan thẩm tra đề nghị luật quy định rõ đối tượng áp dụng, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, hậu kiểm. Mục tiêu là đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn duy trì các công cụ kiểm soát cần thiết trong quá trình đầu tư dự án điện lực.

Cơ chế giá điện sẽ phụ thuộc vào lộ trình thực hiện

Nếu được thể chế hóa, việc áp dụng giá điện sinh hoạt theo khung giờ sẽ tạo thêm một yếu tố để người sử dụng điện cân nhắc thời điểm tiêu thụ. Tuy nhiên, dự thảo mới chỉ đặt ra cơ chế khi điều kiện kỹ thuật cho phép, chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ khách hàng sinh hoạt sẽ ngay lập tức chuyển sang cách tính giá này.

Trong khi đó, việc giảm và tiến tới xóa bỏ bù chéo cũng cần được thực hiện theo lộ trình, đồng thời gắn với cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho những nhóm đối tượng cần chính sách an sinh.

Như vậy, trọng tâm của lần sửa đổi không chỉ nằm ở cách tính giá điện mà còn ở việc hoàn thiện cơ chế thị trường, phân bổ chi phí và rủi ro giữa các chủ thể trong ngành điện, đi kèm yêu cầu minh bạch và kiểm soát trong quá trình thực hiện.