🇨🇳 Bán dẫn Trung Quốc: Tiến gần hơn đến tự chủ nhưng vẫn mắc kẹt ở “nút thắt” sản xuất chip

Ngành công nghiệp bán dẫn Trung Quốc đang đứng trước một nghịch lý lớn: đã đạt được những bước tiến đáng kể trong thiết kế chip và xây dựng hệ sinh thái AI, nhưng vẫn chưa thể thoát khỏi sự phụ thuộc vào công nghệ sản xuất tiên tiến của phương Tây.

Trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, chip bán dẫn không còn đơn thuần là linh kiện điện tử. Chúng đã trở thành nền tảng của trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Và trong cuộc chơi này, khoảng cách giữa Trung Quốc với Mỹ vẫn còn rất lớn.

⚡ Năng lực điện toán Trung Quốc chỉ bằng một phần nhỏ của Mỹ

Tính đến cuối năm 2025, năng lực điện toán của Trung Quốc chỉ tương đương khoảng 1/7 so với Mỹ.

Khoảng cách này phản ánh sự khác biệt trong khả năng sở hữu các bộ xử lý AI mạnh, hệ thống máy chủ và hạ tầng dữ liệu phục vụ việc huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Để thu hẹp khoảng cách, Trung Quốc cần làm chủ hai mắt xích quan trọng:

🔹 Thiết kế chip

🔹 Sản xuất chip

Ở lĩnh vực thiết kế, Trung Quốc đã có những bước tiến nhanh chóng.

Nhưng ở khâu sản xuất – nơi quyết định khả năng tạo ra các chip tiên tiến – quốc gia này vẫn đang gặp nhiều rào cản.

🚀 Trung Quốc đang xây dựng hệ sinh thái chip nội địa

Trong quá khứ, Trung Quốc phụ thuộc rất lớn vào chip AI của NVIDIA.

Trước năm 2023, Nvidia từng chiếm khoảng 90% thị trường chip AI tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, sau khi Mỹ áp đặt các hạn chế xuất khẩu chip tiên tiến sang Trung Quốc từ năm 2022, Bắc Kinh đã đẩy mạnh chiến lược tự chủ công nghệ.

Các doanh nghiệp nội địa bắt đầu phát triển chip riêng:

🔹 Huawei phát triển dòng chip AI Ascend

🔹 Alibaba Group nghiên cứu chip phục vụ hệ sinh thái điện toán đám mây

🔹 Baidu phát triển bộ xử lý AI riêng 

🔹 Cambricon Technologies nổi lên trong lĩnh vực chip trí tuệ nhân tạo

Sự bảo hộ từ thị trường nội địa khổng lồ giúp các doanh nghiệp Trung Quốc có thêm không gian phát triển mà không phải cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn Mỹ.

💰 Thị trường nội địa trở thành “bệ phóng” cho ngành chip

Trung Quốc có một lợi thế mà nhiều quốc gia khác không sở hữu: quy mô thị trường.

Các công ty công nghệ lớn của nước này dự kiến sẽ chi hàng trăm tỷ USD cho hạ tầng AI trong những năm tới.

Bên cạnh đó, chính phủ Trung Quốc cũng đang thúc đẩy đầu tư mạnh vào:

🏭 Nhà máy sản xuất chip

🖥️ Trung tâm dữ liệu

🤖 Hệ thống AI quốc gia

🔬 Nghiên cứu vật liệu bán dẫn

Nguồn nhân lực cũng là điểm mạnh của Trung Quốc. Nhiều kỹ sư chip từng làm việc tại các tập đoàn hàng đầu thế giới như Nvidia hay AMD đã trở về phát triển ngành công nghiệp trong nước.

Điều này giúp Trung Quốc nhanh chóng cải thiện năng lực thiết kế phần cứng và phần mềm.

🧩 Huawei đang thách thức vị thế của Nvidia

Một trong những mặt trận quan trọng nhất hiện nay là cuộc cạnh tranh giữa Huawei và Nvidia.

Huawei không chỉ phát triển phần cứng mà còn xây dựng hệ sinh thái phần mềm riêng để giảm sự phụ thuộc vào nền tảng CUDA – lợi thế lớn nhất của Nvidia trong lĩnh vực AI.

Thông qua nền tảng CANN, Huawei muốn giúp các nhà phát triển dễ dàng chuyển đổi từ hệ sinh thái Nvidia sang chip nội địa.

Ngoài ra, các công ty AI Trung Quốc cũng đang tối ưu mô hình để chạy tốt hơn trên những chip có hiệu suất thấp hơn.

Ví dụ, một số doanh nghiệp chuyển sang sử dụng các định dạng dữ liệu như FP8 nhằm giảm yêu cầu phần cứng nhưng vẫn duy trì hiệu quả AI.

⚠️ Điểm yếu lớn nhất: Trung Quốc chưa làm chủ được sản xuất chip cao cấp

Dù đạt nhiều tiến bộ, Trung Quốc vẫn chưa thể giải quyết vấn đề quan trọng nhất: công nghệ sản xuất bán dẫn tiên tiến.

Chip AI cao cấp cần được sản xuất trên các dây chuyền cực kỳ phức tạp.

Trong khi đó:

❌ Trung Quốc không tiếp cận được các thiết bị quang khắc EUV tiên tiến nhất của ASML

❌ Không thể sử dụng các tiến trình sản xuất mới nhất của TSMC

❌ Gặp khó khăn trong việc sản xuất chip dưới 7nm ở quy mô lớn

Hiện nay, công nghệ bán dẫn hàng đầu thế giới đã tiến tới các tiến trình 3nm và nhỏ hơn.

Khoảng cách này khiến chip Trung Quốc dù có khả năng cạnh tranh nhưng vẫn chưa thể đạt hiệu suất ngang bằng các dòng chip AI tiên tiến nhất.

📉 Chip nội địa mới chỉ cạnh tranh ở phân khúc thấp hơn

Dòng chip AI cao cấp nhất của Huawei là Ascend 910C được đánh giá chỉ đạt khoảng 80% hiệu năng của Nvidia H100 – dòng chip đã ra mắt nhiều năm trước.

Điều này có nghĩa:

✔️ Chip Trung Quốc đủ khả năng phục vụ một số nhiệm vụ AI

❌ Nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn chip Nvidia trong các hệ thống AI lớn nhất

Đặc biệt, Trung Quốc vẫn yếu ở những lĩnh vực quan trọng như:

🔸 Huấn luyện mô hình AI quy mô lớn

🔸 Bộ nhớ băng thông cao HBM

🔸 Công nghệ đóng gói chip tiên tiến

Trong đó, HBM hiện vẫn nằm trong tay ba nhà sản xuất lớn:

• Micron Technology
• Samsung Electronics
• SK hynix

🏭 Trung Quốc đổ hàng chục tỷ USD để phá thế phụ thuộc

Để thoát khỏi sự phụ thuộc, Trung Quốc đang đầu tư quy mô lớn vào toàn bộ chuỗi cung ứng bán dẫn.

Từ năm 2019, nhập khẩu thiết bị sản xuất chip của nước này đã tăng mạnh, đạt khoảng 39 tỷ USD mỗi năm.

Các doanh nghiệp nội địa như:

🔹 NAURA Technology Group

🔹 AMEC

đang phát triển thiết bị thay thế trong các công đoạn như:

• Khắc plasma
• Làm sạch wafer
• Lắng đọng vật liệu

Trung Quốc cũng đang cố gắng tiến vào lĩnh vực chip nhớ HBM – một thành phần quan trọng trong AI.

⏳ “Cửa ải EUV” vẫn là bài toán chưa có lời giải

Trong ngành bán dẫn, máy quang khắc EUV được xem là “trái tim” của sản xuất chip tiên tiến.

Đây là thiết bị có khả năng tạo ra những mạch điện siêu nhỏ mà không công nghệ nào khác có thể thay thế.

Hiện tại, Trung Quốc vẫn chưa thể tự sản xuất máy EUV.

Do đó, các nhà máy trong nước phải sử dụng công nghệ cũ hơn và áp dụng kỹ thuật như:

🔧 Multi-patterning – khắc nhiều lần trên cùng một wafer

Giải pháp này giúp thu nhỏ kích thước transistor nhưng khiến:

❌ Chi phí tăng cao ❌ Tốc độ sản xuất chậm hơn ❌ Tỷ lệ lỗi lớn hơn

Nhiều chuyên gia nhận định Trung Quốc có thể cần ít nhất một thập kỷ nữa để tự phát triển hệ thống EUV cạnh tranh.

🌏 Cuộc chiến bán dẫn vẫn chưa có hồi kết

Dù chưa thể bắt kịp Mỹ trong lĩnh vực chip cao cấp, Trung Quốc đang cho thấy khả năng thích nghi đáng kể.

Điểm mạnh của nước này nằm ở:

✅ Thị trường nội địa khổng lồ ✅ Nguồn nhân lực lớn ✅ Nguồn vốn nhà nước mạnh ✅ Khả năng tối ưu công nghệ trong điều kiện bị hạn chế

Nhưng điểm yếu vẫn rất rõ:

⚠️ Thiếu công nghệ sản xuất tiên tiến ⚠️ Phụ thuộc vào thiết bị nước ngoài ⚠️ Chưa kiểm soát được chuỗi cung ứng chip AI cao cấp

Cuộc đua bán dẫn vì thế không chỉ là cuộc chiến giữa những con chip nhanh hơn.

Đó là cuộc chiến giành quyền kiểm soát nền kinh tế AI trong tương lai.

Trung Quốc có thể chưa thắng trong cuộc đua hiện tại, nhưng những bước tiến của họ cho thấy một điều: khoảng cách công nghệ đang bị thu hẹp, và ngành bán dẫn toàn cầu sẽ tiếp tục là một trong những chiến trường cạnh tranh khốc liệt nhất thế giới.