Từ vị thế dẫn đầu đến thế bám đuổi: OpenAI trả giá vì những bước đi sai với ChatGPT

Từng là cái tên dẫn đầu làn sóng AI tạo sinh, OpenAI đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn khi Anthropic tăng tốc, đặc biệt trong mảng công cụ lập trình và khách hàng doanh nghiệp. Những quyết định chiến lược trước đây cùng tốc độ “đốt tiền” cao đang khiến công ty của Sam Altman bước vào một trong những giai đoạn khó khăn nhất kể từ khi ChatGPT bùng nổ.

OpenAI đánh mất lợi thế ở thị trường doanh nghiệp

OpenAI từng là công ty định hình cuộc cách mạng AI tạo sinh với ChatGPT. Tuy nhiên, đà tăng trưởng của sản phẩm chủ lực này đang có dấu hiệu chững lại trong khi đối thủ Anthropic ngày càng tiến nhanh.

Không chỉ chịu sức ép về sản phẩm, OpenAI còn phải đối mặt với những thay đổi trong đội ngũ lãnh đạo. Fidji Simo, người từng được xem là ứng viên kế nhiệm CEO Sam Altman, đã rời công ty, buộc ban lãnh đạo phải phân chia lại trách nhiệm giữa các cấp phó.

Ở mảng kinh doanh, OpenAI đang đẩy mạnh cuộc chiến giành khách hàng doanh nghiệp bằng các chương trình giảm giá theo số lượng và nhiều ưu đãi khác.

Trong khi đó, một số cổ đông lớn bày tỏ lo ngại về tốc độ tiêu tiền của công ty so với mức tăng trưởng. Một bộ phận nhà đầu tư cũng bắt đầu phân tán rủi ro bằng cách rót vốn vào Anthropic.

Ở chiều ngược lại, Anthropic đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng doanh thu vượt OpenAI. Startup này được định giá gần 1.000 tỷ USD nhờ thành công của công cụ lập trình Claude Code.

Theo WSJ, Anthropic còn đang đẩy nhanh kế hoạch IPO vào mùa thu và bắt đầu tiếp xúc với các nhà đầu tư tiềm năng, nhấn mạnh lợi thế đang tạo ra trước OpenAI.

CEO Sam Altman thừa nhận trên mạng xã hội X rằng 12 tháng trước "không phải giai đoạn tốt nhất" của OpenAI và phần lớn trách nhiệm thuộc về ông. Tuy nhiên, ông cho rằng 12 tháng tiếp theo có thể là khoảng thời gian tốt nhất trong lịch sử công ty.

Đặt cược quá nhiều vào ChatGPT

Một trong những nguyên nhân khiến OpenAI rơi vào thế bám đuổi được cho là việc công ty từng đánh giá chưa đúng hướng phát triển của thị trường AI.

Ban đầu, Sam Altman đặt cược lớn vào ChatGPT với kỳ vọng ngày càng nhiều người dùng sẽ trả tiền cho chatbot khi AI trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của Claude Code cho thấy một thị trường có giá trị rất lớn lại nằm ở nhóm lập trình viên chuyên nghiệp và doanh nghiệp sẵn sàng chi mạnh để trang bị AI cho đội ngũ kỹ thuật.

Trong khi OpenAI dành nguồn lực cho hàng loạt dự án như công cụ tạo video, thiết bị AI cho người tiêu dùng và chip AI, Anthropic tập trung phát triển công cụ lập trình và nhanh chóng tạo được lợi thế.

Để thu hẹp khoảng cách, OpenAI liên tục tung ra các mô hình tập trung vào lập trình và công việc chuyên môn. Chủ tịch Greg Brockman cũng được giao nhiệm vụ cải tổ danh mục sản phẩm.

Công ty ký thỏa thuận với Amazon để cung cấp công cụ AI cho khách hàng điện toán đám mây của tập đoàn này, đồng thời tuyển dụng cựu CEO Slack Denise Dresser làm Giám đốc doanh thu đầu tiên.

OpenAI cũng đang tìm kiếm chiến lược định giá phù hợp cho Codex Enterprise, trong đó có khả năng giảm giá để mở rộng thị phần.

Tuy nhiên, chính sách này có thể tạo thêm áp lực lên biên lợi nhuận trong thời điểm giới đầu tư đang theo dõi sát tình hình tài chính của công ty trước thềm IPO.

Codex hụt hơi, Claude Code nhanh chóng vượt lên

OpenAI từng sở hữu lợi thế đáng kể trong thị trường doanh nghiệp.

Cuối năm 2024, công ty giới thiệu các mô hình "lý luận" có khả năng phân tích từng bước trước khi đưa ra câu trả lời. Đây là đặc điểm được kỳ vọng đặc biệt phù hợp với việc viết mã.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu chủ yếu huấn luyện những mô hình này để giải các bài toán lập trình có đáp án rõ ràng trong các cuộc thi, thay vì tập trung vào quá trình phát triển phần mềm thực tế vốn phức tạp và liên tục phát sinh tình huống mới.

Vài tháng sau, Anthropic lựa chọn hướng đi khác với Sonnet 3.7, tập trung vào các tác vụ thực tế phản ánh cách doanh nghiệp sử dụng AI trong môi trường làm việc.

OpenAI sau đó cho nhân viên thử nghiệm sớm phiên bản mới của Codex, kỳ vọng sản phẩm sẽ tạo tiếng vang trong cộng đồng kỹ sư phần mềm.

Nhưng mức độ sử dụng thấp hơn dự kiến, trở thành vấn đề được lãnh đạo công ty nhiều lần nhắc tới trong các cuộc họp nội bộ.

Ban đầu, những khó khăn của Codex được xem là vấn đề tạm thời. Lượng người dùng ChatGPT vẫn tăng và định giá OpenAI tiếp tục đi lên.

Công ty thậm chí tuyển Fidji Simo, cựu CEO Instacart, để chuẩn bị cho một đợt IPO được kỳ vọng tạo tiếng vang lớn.

Tuy nhiên, khi Codex chính thức ra mắt vào tháng 5, sản phẩm tiếp tục hoạt động dưới kỳ vọng. Trong khi đó, các lập trình viên bắt đầu chuyển sang Claude Code.

Một số nhà phát triển cho rằng Codex chậm và cồng kềnh, buộc OpenAI phải điều chỉnh sản phẩm theo hướng ngày càng giống công cụ của Anthropic.

Anthropic tăng tốc khi OpenAI phải xử lý quá nhiều vấn đề

Trong lúc OpenAI quay trở lại tập trung vào Codex, khoảng cách với Anthropic đã trở nên rõ rệt hơn.

Tháng 12 năm ngoái, OpenAI phát hành GPT-5.2, tập trung vào lập trình và các công việc chuyên môn, bất chấp một số ý kiến trong nội bộ đề nghị trì hoãn để có thêm thời gian hoàn thiện.

Khi biết Anthropic đang đàm phán hợp tác với Cerebras, startup phát triển chip chuyên dụng có khả năng xử lý tác vụ lập trình tốc độ cao, OpenAI cũng nhanh chóng ký một thỏa thuận tương tự nhằm tránh để đối thủ giành thêm lợi thế.

Tuy nhiên, những động thái này chưa đủ để đảo ngược tình thế.

Trong khi đó, Anthropic bước vào chuỗi tăng trưởng kéo dài nhiều tháng, vượt cả kỳ vọng của chính ban lãnh đạo công ty.

Tăng trưởng ChatGPT lại bất ngờ chậm lại khi các sản phẩm AI của Google bắt đầu thu hút lượng lớn người dùng. OpenAI không đạt mục tiêu nội bộ về việc cán mốc 1 tỷ người dùng hoạt động hàng tuần trước thời hạn đặt ra, dù cuối cùng vẫn đạt con số này.

Không lâu sau, tốc độ tăng trưởng và mức định giá của Anthropic đều vượt OpenAI.

OpenAI vì thế phải đối mặt với hai cuộc chiến cùng lúc: giữ vị thế trong thị trường AI tiêu dùng và giành lại lợi thế trong mảng AI dành cho doanh nghiệp.

Một ví dụ cho thấy sự thay đổi cán cân là Blackstone. Khi OpenAI đề xuất hợp tác thành lập một công ty cung cấp công cụ AI cho các doanh nghiệp trong danh mục đầu tư của tập đoàn, Blackstone đã lựa chọn Anthropic.

"Khủng hoảng niềm tin" lan vào nội bộ

Đến tháng 3, sự thất vọng bắt đầu lan rộng trong nội bộ OpenAI.

Nhân viên liên tục chất vấn ban lãnh đạo về tương lai công ty, trong bối cảnh Anthropic dù có quy mô nhân sự và vốn hóa nhỏ hơn vẫn liên tục tạo ảnh hưởng lớn về công nghệ lẫn văn hóa trong giới phát triển phần mềm.

Fidji Simo từng thừa nhận OpenAI đã đi chệch hướng khi theo đuổi quá nhiều "nhiệm vụ phụ", khiến công ty bị phân tán nguồn lực.

Theo bà, doanh thu của Anthropic là thước đo cho thấy đối thủ đang thực hiện sứ mệnh của mình hiệu quả như thế nào và việc Anthropic thúc đẩy một phần đáng kể của nền kinh tế phải là "lời cảnh tỉnh" đối với OpenAI.

Sau đó, Simo rời vị trí điều hành toàn thời gian vì vấn đề sức khỏe.

OpenAI đồng thời phải xử lý nhiều áp lực khác, từ cuộc chiến săn nhân tài của Meta đến mối quan hệ ngày càng căng thẳng với Microsoft, nhà đầu tư lớn nhất của công ty.

Việc dành một lượng lớn năng lực tính toán cho những dự án chưa đạt kỳ vọng, trong đó có ứng dụng tạo video Sora, cũng khiến bài toán phân bổ nguồn lực trở nên phức tạp hơn.

OpenAI tìm cách lật ngược thế cờ

Dù vậy, OpenAI vẫn đang tìm kiếm những tín hiệu tích cực để đảo chiều cuộc đua.

Công ty vừa giới thiệu một "siêu ứng dụng" tích hợp Codex, ChatGPT và trình duyệt web. Theo OpenAI, tổng số người dùng của sản phẩm mới cùng ứng dụng Codex độc lập đã đạt khoảng 10 triệu.

OpenAI cũng tiếp tục phát hành các mô hình mới tập trung vào lập trình và công việc tri thức, trong nỗ lực lấy lại vị trí trong cộng đồng phát triển phần mềm.

Công ty đồng thời hưởng lợi từ những tranh luận ngày càng gay gắt xung quanh Anthropic, trong đó có các vấn đề liên quan đến chính sách đối với những mô hình AI giá rẻ từ Trung Quốc.

Dan Shipper, CEO của Every, một công ty truyền thông và phần mềm tập trung vào AI, đánh giá OpenAI gần đây đã cải thiện đáng kể trải nghiệm dành cho lập trình viên và lao động tri thức.

Ông thậm chí cho rằng OpenAI có khả năng giành lại vị trí dẫn đầu từ Anthropic.

Tuy nhiên, để làm được điều đó, OpenAI sẽ phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán: duy trì tốc độ đổi mới, kiểm soát chi phí, cải thiện sản phẩm cho doanh nghiệp, giữ chân nhân tài và chứng minh khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững.

Từ vị trí công ty dẫn dắt làn sóng AI với ChatGPT, OpenAI giờ đây đang phải chứng minh rằng họ không chỉ có khả năng tạo ra một sản phẩm đột phá, mà còn đủ sức duy trì vị thế dẫn đầu khi cuộc chơi AI bước sang giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hơn.