Thị trường chứng khoán Hàn Quốc đang lao dốc ngoạn mục

Đây có thể là điềm báo cho những gì sắp xảy ra

Các tập đoàn công nghệ khổng lồ của Mỹ đã chuyển từ chỗ "in tiền" sang "đốt tiền". Thị trường dự báo Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft sẽ đồng loạt ghi nhận dòng tiền tự do (free cash flow) âm trong năm tới do chi tiêu quá mạnh tay cho việc xây dựng các trung tâm dữ liệu (data center). Tuy nhiên, giữa cơn sốt đầu tư vào AI của Thung lũng Silicon, vẫn có những doanh nghiệp đang kiếm được khối tài sản khổng lồ.

Theo dự báo, ba công ty sẽ tạo ra hơn 200 tỷ USD dòng tiền tự do mỗi doanh nghiệp trong năm tới. Một là Nvidia – "con cưng" của nước Mỹ chuyên thiết kế các bộ xử lý tiên tiến phục vụ trí tuệ nhân tạo. Hai cái tên còn lại là Samsung và SK Hynix, hai doanh nghiệp Hàn Quốc đang thống trị thị trường chip nhớ (memory chip) được sử dụng trong điện thoại, máy tính xách tay và ngày càng nhiều hơn trong các trung tâm dữ liệu AI. Khoản lợi nhuận khổng lồ mà họ thu về được xem là một trong những đợt chuyển dịch tiền mặt xuyên biên giới lớn nhất trong lịch sử doanh nghiệp.

Thế nhưng, một quốc gia vừa mới "phải lòng" thị trường chứng khoán đang dần nhận ra rằng giá cổ phiếu không chỉ có tăng mà còn có thể giảm rất mạnh.

Kể từ khi đạt đỉnh vào tháng 6, cổ phiếu Samsung và SK Hynix đã lần lượt lao dốc 41% và 52%, cuốn bay khoảng 1.200 tỷ USD giá trị vốn hóa khỏi thị trường chứng khoán vốn tập trung cao của Hàn Quốc. Riêng trong tuần này, cổ phiếu SK Hynix mất hơn 20% sau khi nhà đầu tư phản ứng với kết quả kinh doanh quý có vẻ "ấn tượng" nhưng thực chất chỉ ghi nhận lợi nhuận hoạt động tăng gấp sáu lần so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, cổ phiếu Samsung biến động mạnh nhất kể từ thời kỳ bong bóng dot-com.

Thí nghiệm giữa chủ nghĩa tư bản nhà nước và cơn sốt đầu cơ

Hàn Quốc từ lâu được xem là một "phòng thí nghiệm" đặc biệt khi kết hợp giữa chủ nghĩa tư bản nhà nước và đầu cơ tài chính.

Năm ngoái, sau một cuộc đảo chính bất thành, tổng thống nước này từng cố gắng vực dậy tinh thần người dân bằng cách... khuyến khích họ đầu tư chứng khoán (một kịch bản có phần quen thuộc). Chỉ số KOSPI sau đó nhanh chóng đạt mức mục tiêu mà chính phủ đề ra.

Người dân Hàn Quốc rút tiền khỏi các công ty bảo hiểm và ngân hàng để đổ vào cổ phiếu. Người lao động thậm chí còn đe dọa đình công nhằm đòi mức thưởng ngang tầm Phố Wall.

Cuối cùng, nhân viên tại SK Hynix và bộ phận sản xuất chip của Samsung được hưởng khoản thưởng đặc biệt tương đương 10% lợi nhuận hoạt động của doanh nghiệp.

Điều này đồng nghĩa với việc một nhân viên SK Hynix có thể nhận tới 500.000 USD trong năm nay và 800.000 USD vào năm tới. Để so sánh, Goldman Sachs chỉ trả khoảng 400.000 USD tổng thu nhập bình quân mỗi nhân viên trong năm ngoái.

Chính phủ đổi thái độ

Chỉ vài tuần trước, chính phủ Hàn Quốc vẫn còn nhiệt tình ủng hộ thị trường chứng khoán. Thế nhưng giờ đây họ lại phải lên tiếng xin lỗi vì những gì đang diễn ra.

Tháng 4 vừa qua, cơ quan quản lý mới chính thức cho phép triển khai ETF đòn bẩy gắn với từng cổ phiếu riêng lẻ.

Các quỹ này sử dụng công cụ phái sinh để khuếch đại mức tăng hoặc giảm trong ngày của cổ phiếu. Ví dụ:

• Nếu cổ phiếu SK Hynix tăng 1%, nhà đầu tư có thể lãi 2%.
• Nhưng nếu cổ phiếu giảm 10%, họ có thể chịu khoản lỗ khổng lồ.

(Tác giả mỉa mai rằng trong trường hợp đó, "nhà đầu tư có thể sẽ nhảy qua cửa sổ".)

Khi làn sóng bán tháo bắt đầu từ tháng 6, hàng loạt tài khoản môi giới bị margin call và buộc phải đóng, khiến cơ quan quản lý phải đình chỉ việc ra mắt thêm các ETF mới.

Trong cuộc họp khẩn ngày 29/7, các chính trị gia cam kết sẽ siết chặt đáng kể việc sử dụng các quỹ ETF đòn bẩy. Một nghị sĩ thậm chí còn ví thị trường chứng khoán như một sòng bạc.

Không chỉ cổ phiếu các hãng chip lao dốc, cổ phiếu của các chuỗi cửa hàng bách hóa cũng giảm mạnh do giới đầu tư dự báo người dân sẽ cắt giảm chi tiêu xa xỉ, khiến những chiếc túi xách đắt tiền tiếp tục nằm trên kệ.

Câu hỏi nghìn tỷ USD

Điều khiến giới đầu tư quan tâm nhất hiện nay là: Giá chip nhớ sẽ đạt đỉnh vào thời điểm nào?

Phe lạc quan cho rằng sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI và robot sẽ khiến nhu cầu chip nhớ vượt xa nguồn cung ít nhất đến tận thập niên 2030.

Tuy nhiên, quan điểm ngày càng phổ biến là chip nhớ rồi cũng sẽ đi theo quy luật của mọi chu kỳ hàng hóa trong lịch sử: khi lợi nhuận quá hấp dẫn, nguồn cung mới sẽ nhanh chóng xuất hiện và chỉ trong một hoặc hai năm sẽ kéo giá cũng như lợi nhuận đi xuống.

Dù cổ phiếu tăng rất mạnh trong thời gian qua, Samsung và SK Hynix vẫn chỉ giao dịch ở mức P/E dự phóng một chữ số trong suốt năm qua. Điều đó cho thấy thị trường tin rằng lợi nhuận của hai doanh nghiệp đã ở rất gần, hoặc đã đạt, mức đỉnh.

Không chỉ Hàn Quốc phải lo

Có lẽ việc quốc gia đầu tiên thực sự hưởng lợi lớn từ AI cũng là quốc gia đầu tiên phải chứng kiến thành quả ấy biến mất là điều khó tránh khỏi.

Không một ngành công nghiệp nào có thể phát triển bền vững nếu toàn bộ lợi nhuận chỉ tập trung vào một mắt xích duy nhất trong chuỗi cung ứng.

Thế nhưng, những rủi ro mà Samsung và SK Hynix đang đối mặt cũng đang xuất hiện ở nhiều nơi khác trong hệ sinh thái AI.

Thứ nhất: AI đang dần trở thành hàng hóa phổ thông

Mảng chip nhớ phổ thông của Samsung và SK Hynix đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các đối thủ Trung Quốc, trong đó có một doanh nghiệp vừa niêm yết trong tuần này và thu hút sự chú ý lớn của thị trường.

Tương tự, các công ty phát triển mô hình AI của Mỹ cũng đang phải đối mặt với mối đe dọa mang tính sống còn từ các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc.

Thứ hai: Những cam kết tưởng như chắc chắn có thể không còn chắc chắn

Samsung và SK Hynix nhiều lần nhấn mạnh các hợp đồng dài hạn với khách hàng, cho rằng việc khách hàng trả tiền trước và chốt giá từ sớm sẽ giúp họ đảm bảo lợi nhuận trong nhiều năm.

Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư ngày càng lo ngại rằng khi điều kiện thị trường thay đổi, khách hàng sẽ tìm mọi cách để đàm phán lại hoặc hủy bỏ các thỏa thuận nếu điều đó có lợi cho họ.

Nỗi lo tương tự cũng xuất hiện đối với các hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu AI. Nếu ngành AI bước vào chu kỳ suy thoái, liệu những hợp đồng này có thực sự "bất khả xâm phạm"?

Đặc biệt, lượng nợ khổng lồ liên quan đến các trung tâm dữ liệu ngoài bảng cân đối kế toán của Meta đang bị giới đầu tư soi xét kỹ lưỡng.

Nvidia đang cố giữ cuộc chơi tiếp tục

Trong bối cảnh đó, Nvidia đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định mong manh của toàn bộ hệ sinh thái AI.

CEO Jensen Huang – người luôn xuất hiện với chiếc áo khoác da đặc trưng – gần như đều lên tiếng về mọi cuộc tranh luận lớn trong ngành. Tuần trước, ông còn công bố một bức thư có sức ảnh hưởng nhằm bảo vệ các mô hình AI mã nguồn mở.

Tuy nhiên, quyển séc của Nvidia còn quan trọng hơn những phát biểu của ông.

Jensen Huang đã xây dựng một mạng lưới quan hệ tài chính phức tạp nhằm duy trì đà đầu tư AI.

Trong tuần này, xuất hiện thông tin Nvidia đang đàm phán để bảo lãnh các cam kết thuê trung tâm dữ liệu trị giá 250 tỷ USD của OpenAI, công ty đứng sau ChatGPT.

Đáng chú ý hơn nữa là thỏa thuận hợp tác trị giá 500 tỷ USD giữa Nvidia và SK Hynix được công bố vào cuối tuần trước. Thế nhưng điều khiến thị trường ngạc nhiên là thông tin khổng lồ này gần như không còn đủ sức tạo hưng phấn cho nhà đầu tư.

Theo tác giả, Jensen Huang hiện giống như một thống đốc ngân hàng trung ương liên tục can thiệp vào thị trường. Trớ trêu thay, càng can thiệp nhiều, nhà đầu tư càng trở nên lo lắng.

Và khi bong bóng cuối cùng vỡ tung, cú sụp đổ có thể còn nghiêm trọng hơn nhiều.