Thanh tra Chính phủ chỉ ra loạt sai phạm tại doanh nghiệp hạ tầng hàng không

Gần 320 tỷ đồng được chi bằng tiền mặt

Theo Thông báo kết luận thanh tra số 3082/TB-TTCP ban hành ngày 27/8/2026, Thanh tra Chính phủ tiến hành thanh tra tại VATM, hai ban quản lý dự án, 6 đơn vị trực thuộc, Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay (ATTECH) và 14 trong tổng số 193 dự án đầu tư của doanh nghiệp.

VATM hiện hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con và do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Trong giai đoạn 2021-2025, tổng công ty được giao triển khai 193 dự án với tổng mức đầu tư sau điều chỉnh hơn 11.845 tỷ đồng, kế hoạch giải ngân khoảng 5.944 tỷ đồng. Nguồn vốn thực hiện được huy động từ quỹ đầu tư phát triển, khấu hao tài sản cố định và vốn vay thương mại.

Qua thanh tra, cơ quan chức năng phát hiện từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM cùng các đơn vị hạch toán phụ thuộc và ATTECH đã sử dụng tiền mặt để chi trả lương, thưởng và các khoản chi thường xuyên với tổng số tiền gần 320 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định cách thức chi trả này không phù hợp với khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống tham nhũng, theo đó các khoản lương, thưởng và chi thường xuyên phải được thực hiện bằng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Trách nhiệm liên quan được xác định thuộc Ban Tổng giám đốc, Ban Tài chính VATM cùng lãnh đạo và bộ phận tài chính tại các đơn vị có liên quan.

Hạch toán khoảng 2 tỷ đồng chi phí thay vì ghi tăng tài sản

Không chỉ tồn tại trong việc sử dụng tiền mặt, công tác quản lý và hạch toán tài sản tại VATM cũng được Thanh tra Chính phủ chỉ ra một số vấn đề.

Cụ thể, doanh nghiệp đã hạch toán khoảng 2 tỷ đồng vào chi phí sản xuất kinh doanh đối với một số khoản có bản chất là mua mới hoặc nâng cấp tài sản. Các khoản này bao gồm cập nhật phần mềm BMS, mua máy chủ hệ thống AWOS IMS tại Thọ Xuân và nâng cấp một số hệ thống kỹ thuật.

Theo cơ quan thanh tra, những khoản đầu tư này phải được ghi tăng nguyên giá tài sản cố định để tiếp tục quản lý và thực hiện trích khấu hao theo quy định. Việc hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất kinh doanh đã làm giảm tương ứng lợi nhuận trước thuế của VATM.

Vấn đề này cho thấy những bất cập không chỉ nằm ở khâu đầu tư mà còn liên quan đến cách doanh nghiệp phân loại, ghi nhận và quản lý các khoản chi có tính chất hình thành hoặc nâng cấp tài sản.

Cho thuê sân tennis, sân cầu lông thu khoảng 3,1 tỷ đồng

Trong lĩnh vực quản lý đất đai và tài sản công, Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện một số tài sản tại Công ty Quản lý bay miền Bắc và Công ty Quản lý bay miền Nam được sử dụng để cho thuê.

Cụ thể, các đơn vị này đã sử dụng sân cầu lông, sân tennis cùng một số vị trí lắp đặt thiết bị để thực hiện hoạt động cho thuê, qua đó thu về khoảng 3,1 tỷ đồng.

Thanh tra đánh giá việc sử dụng đất và tài sản công cho mục đích cho thuê như trên là không đúng mục đích sử dụng. Đây là một trong những nội dung được yêu cầu rà soát, chấn chỉnh nhằm bảo đảm việc quản lý và khai thác tài sản công đúng quy định.

Lập tổng mức đầu tư chưa sát thực tế

Đáng chú ý, những tồn tại lớn cũng xuất hiện trong quá trình VATM triển khai các dự án đầu tư xây dựng. Theo kết luận thanh tra, một số dự án chưa phân tích đầy đủ hiệu quả tài chính, rủi ro cũng như hiệu quả kinh tế - xã hội trước khi triển khai.

Một số dự án phải điều chỉnh nhiều lần trong quá trình thực hiện. Điển hình, dự án cơ sở làm việc của Công ty Quản lý bay miền Trung đã được điều chỉnh, bổ sung tới 8 lần.

Công tác lập tổng mức đầu tư và dự toán thiết bị cũng bộc lộ những hạn chế khi một số hạng mục được xác định dựa trên báo giá nhưng chưa có đầy đủ căn cứ về khối lượng và đơn giá. Điều này dẫn đến sự chênh lệch đáng kể giữa giá dự toán ban đầu và giá thực tế sau khi tổ chức đấu thầu.

Theo kết quả thanh tra, tại nhiều gói thầu, giá trúng thầu thấp hơn khoảng 33-44% so với giá gói thầu được duyệt. Riêng nhóm thiết bị chuyên ngành quản lý bay có giá trị dự toán khoảng 807 tỷ đồng, nhưng giá trúng thầu thấp hơn khoảng 29%.

Thanh tra Chính phủ cho rằng VATM và các đơn vị tư vấn lập dự toán chi phí thiết bị chưa căn cứ đầy đủ vào khối lượng, số lượng, chủng loại thiết bị theo thiết kế, danh mục thiết bị được phê duyệt trong dự án cũng như giá mua tương ứng. Việc này được xác định chưa phù hợp với quy định tại Nghị định 10/2021 của Chính phủ về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

VATM phải khắc phục và nộp ngân sách khoảng 4 tỷ đồng

Những sai phạm được phát hiện trải rộng từ quản lý tài chính, hạch toán tài sản, sử dụng đất và tài sản công đến công tác chuẩn bị, lập dự toán và triển khai các dự án đầu tư xây dựng.

Sau thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng và VATM tổ chức rà soát, khắc phục các tồn tại được chỉ ra, đồng thời yêu cầu VATM, các đơn vị trực thuộc và ATTECH thu hồi, nộp ngân sách Nhà nước khoảng 4 tỷ đồng.

Kết luận thanh tra cho thấy, bên cạnh việc thực hiện nhiệm vụ quản lý và điều hành hoạt động bay, VATM đang quản lý một lượng vốn, tài sản và danh mục dự án đầu tư có quy mô lớn. Vì vậy, việc kiểm soát dòng tiền, quản lý tài sản công và xây dựng tổng mức đầu tư sát với thực tế có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế thất thoát, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước và bảo đảm tính minh bạch trong quá trình đầu tư.