Ổn định kinh tế vĩ mô và vai trò của Nhà nước là nền tảng quan trọng trong điều hành kinh tế, giúp kiểm soát rủi ro và tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.
Ổn định kinh tế vĩ mô và vai trò của Nhà nước là nền tảng quan trọng trong điều hành kinh tế, giúp kiểm soát rủi ro và tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh bởi lạm phát, xung đột địa chính trị và thay đổi chuỗi cung ứng, yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô ngày càng trở thành ưu tiên trung tâm của các quốc gia. Với Việt Nam – nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi và hội nhập sâu rộng – vai trò điều hành của Nhà nước không chỉ dừng ở kiểm soát rủi ro ngắn hạn mà còn hướng tới tạo nền tảng tăng trưởng bền vững trung tâm và dài hạn.
Trong lý thuyết kinh tế hiện đại, Nhà nước giữ vai trò “nhạc trưởng” thông qua các công cụ điều hành kinh tế vĩ mô như chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các chính sách quốc gia mang tính điều tiết dài hạn. Mục tiêu cốt lõi là kiểm soát lạm phát, ổn định tăng trưởng, duy trì kỷ luật ngân sách và đảm bảo cân đối vĩ mô.
Điều hành kinh tế không đồng nghĩa với can thiệp hành chính cứng nhắc, mà là sự phối hợp linh hoạt giữa các công cụ chính sách, dựa trên dữ liệu và phản ứng kịp thời với biến động thị trường. Trong bối cảnh áp lực chi tiêu công gia tăng, yêu cầu đặt ra là mỗi quyết định chính sách phải tính đến hiệu quả phân bổ nguồn lực và tác động lan tỏa đến khu vực tư nhân.
Chính sách tài khóa thường được sử dụng để kích thích hoặc kìm hãm tổng cầu thông qua chi tiêu công và thuế khóa, trong khi chính sách tiền tệ tập trung vào kiểm soát cung tiền, lãi suất và tín dụng. Khi hai chính sách này vận hành thiếu đồng bộ, rủi ro mất ổn định kinh tế vĩ mô có thể gia tăng, thể hiện qua lạm phát cao, thâm hụt ngân sách hoặc áp lực tỷ giá.
Thực tiễn cho thấy, trong các giai đoạn kinh tế suy giảm, việc mở rộng chi tiêu công nếu không đi kèm kiểm soát hiệu quả có thể tạo áp lực lớn lên cân đối ngân sách. Ngược lại, thắt chặt quá mức cũng có thể làm suy yếu động lực tăng trưởng. Do đó, điều hành kinh tế đòi hỏi Nhà nước phải duy trì “độ trễ chính sách” hợp lý và minh bạch thông tin.
Để làm rõ vai trò của Nhà nước trong ổn định kinh tế vĩ mô, có thể xem xét một case giả định về phân bổ chi tiêu ngân sách trong bối cảnh kinh tế phục hồi.
Giả sử Nhà nước triển khai gói chi tiêu công trị giá 100.000 tỷ đồng trong một năm tài khóa, với mục tiêu vừa hỗ trợ tăng trưởng vừa kiểm soát lạm phát. Cơ cấu chi tiêu được phân bổ như sau:
Với cấu trúc này, tác động lan tỏa đến nền kinh tế có thể được phân tích theo nhiều chiều. Đầu tư hạ tầng giúp kích thích sản xuất, tạo việc làm và cải thiện năng lực cạnh tranh dài hạn. Chi cho an sinh xã hội hỗ trợ sức mua của người dân, nhưng nếu không kiểm soát tốt có thể tạo áp lực cầu kéo lên lạm phát. Trong khi đó, quỹ dự phòng đóng vai trò “van an toàn”, giúp Nhà nước chủ động ứng phó với biến động giá cả và thị trường.
Từ case trên có thể thấy, ổn định kinh tế vĩ mô không đến từ quy mô chi tiêu, mà từ cách phân bổ và giám sát hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Ổn định kinh tế vĩ mô là nền tảng để xây dựng niềm tin thị trường và thu hút đầu tư. Khi lạm phát được kiểm soát, tỷ giá ổn định và nợ công trong giới hạn an toàn, khu vực doanh nghiệp có điều kiện hoạch định chiến lược dài hạn, từ đó thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
Trong điều hành chính sách quốc gia, ổn định kinh tế vĩ mô còn gắn với yêu cầu cải cách thể chế, nâng cao tính minh bạch ngân sách và kỷ luật tài khóa. Các chính sách điều hành cần được truyền thông rõ ràng, nhất quán nhằm giảm thiểu kỳ vọng tiêu cực và hành vi đầu cơ trên thị trường.
Đáng chú ý, trong bối cảnh hội nhập, các cú sốc từ bên ngoài như biến động lãi suất toàn cầu hay giá năng lượng có thể nhanh chóng truyền dẫn vào nền kinh tế trong nước. Điều này đòi hỏi Nhà nước không chỉ phản ứng ngắn hạn, mà còn xây dựng dư địa chính sách đủ lớn để ứng phó với rủi ro trung hạn.
Ổn định kinh tế vĩ mô là mục tiêu xuyên suốt trong điều hành kinh tế và là thước đo năng lực quản lý của Nhà nước. Thông qua phối hợp hiệu quả các công cụ chính sách, phân bổ chi tiêu hợp lý và duy trì kỷ luật tài khóa, Nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc tạo lập môi trường kinh tế ổn định, hỗ trợ tăng trưởng và bảo vệ lợi ích dài hạn của nền kinh tế.
Trong bối cảnh nhiều bất định, điều hành kinh tế không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là quá trình cân bằng lợi ích giữa ổn định và phát triển – nơi chính sách quốc gia cần được xây dựng trên nền tảng dữ liệu, minh bạch và tầm nhìn dài hạn.
