Khách VIP, cổ đông lớn và lãnh đạo ngân hàng sẽ được đưa vào dữ liệu giám sát chống rửa tiền

Dự thảo Thông tư mới của Ngân hàng Nhà nước đề xuất mở rộng hệ thống dữ liệu phục vụ giám sát phòng, chống rửa tiền, trong đó yêu cầu các tổ chức báo cáo cung cấp thông tin về lãnh đạo, cổ đông lớn, khách hàng VIP và các nhóm khách hàng có mức độ rủi ro cao.

NHNN lấy ý kiến về cơ chế giám sát chống rửa tiền mới

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.

Dự thảo tập trung vào nhiều nội dung, từ nguyên tắc và quy trình giám sát, tiếp nhận và xử lý dữ liệu đến giám sát tuân thủ, giám sát dựa trên rủi ro và các biện pháp xử lý tương ứng với mức độ tuân thủ của từng đối tượng.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc xây dựng hệ thống dữ liệu có phạm vi rộng hơn, không chỉ tập trung vào hoạt động của tổ chức tín dụng mà còn bao gồm thông tin về cơ cấu quản trị, cổ đông và nhóm khách hàng.

Lãnh đạo và cổ đông lớn nằm trong nhóm thông tin phải cung cấp

Theo dự thảo, các đối tượng thuộc diện giám sát phải cung cấp thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và kiểm soát.

Danh sách thành viên Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng thành viên, Ban Giám đốc từ cấp Giám đốc khối đến Tổng Giám đốc và Ban kiểm soát cũng thuộc phạm vi dữ liệu phải cung cấp.

Các thông tin bao gồm họ tên, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu hoặc tỷ lệ vốn điều lệ.

Đối với cổ đông, dự thảo yêu cầu thống kê tổng số cổ đông, trong đó phân loại riêng cổ đông cá nhân nước ngoài và cổ đông tổ chức nước ngoài.

Với 10 cổ đông cá nhân nước ngoài lớn nhất, thông tin cần bao gồm tên, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu. Đối với 10 cổ đông tổ chức nước ngoài lớn nhất, dữ liệu được yêu cầu gồm quốc gia nơi đăng ký trụ sở chính và tỷ lệ sở hữu.

Cách tiếp cận này cho phép cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để đánh giá cơ cấu sở hữu cũng như các mối liên hệ có thể ảnh hưởng đến mức độ rủi ro của từng tổ chức.

Khách VIP, khách ưu tiên cũng được phân loại riêng

Một nội dung đáng chú ý khác nằm ở nhóm dữ liệu về khách hàng.

Các tổ chức báo cáo phải thống kê tổng số khách hàng đang duy trì quan hệ hoặc hoạt động, đồng thời phân loại theo nhiều tiêu chí như mức độ rủi ro thấp, trung bình và cao; khách hàng cư trú và không cư trú; người có ảnh hưởng chính trị (PEP); khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức.

Việc phân loại này không đồng nghĩa mọi khách VIP hoặc cổ đông lớn đều bị coi là có hành vi liên quan đến rửa tiền. Đây là dữ liệu phục vụ hoạt động giám sát và đánh giá rủi ro.

Dự thảo cũng yêu cầu thống kê riêng khách hàng tổ chức hoạt động trong những lĩnh vực được xác định có rủi ro rửa tiền, bao gồm chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc và trò chơi có thưởng, ngân hàng đại lý, tổ chức phi lợi nhuận, bất động sản, kim loại quý và đá quý.

Ngoài ra, các lĩnh vực dịch vụ pháp lý, kế toán, quỹ tín thác, cung cấp dịch vụ công ty và dịch vụ tài sản mã hóa cũng nằm trong nhóm được yêu cầu theo dõi riêng.

Không chỉ theo dõi khách hàng, ngân hàng phải cung cấp dữ liệu toàn diện hơn

Phạm vi thông tin trong dự thảo còn bao gồm mạng lưới hoạt động trong nước và nước ngoài, quy mô và tổng tài sản của tổ chức.

Các thông tin liên quan đến công ty mẹ, công ty con và đối tác liên kết nước ngoài cũng phải được cung cấp nếu có.

Bên cạnh đó, các tổ chức phải báo cáo số lượng nhân viên, cách thức phân công nhiệm vụ phòng, chống rửa tiền và quy mô nhân sự của bộ phận chuyên trách.

Như vậy, cơ quan quản lý không chỉ nhìn vào từng giao dịch hoặc từng khách hàng riêng lẻ mà hướng tới việc xây dựng bức tranh tổng thể về tổ chức, cơ cấu sở hữu, mạng lưới hoạt động và nhóm khách hàng có liên quan.

Chuyển từ giám sát tuân thủ sang giám sát dựa trên rủi ro

Theo NHNN, trong thời gian qua, hoạt động thanh tra và kiểm tra phòng, chống rửa tiền chủ yếu dựa trên phương pháp giám sát tuân thủ.

Cách tiếp cận này tập trung vào việc xác định tổ chức có thực hiện đúng quy định pháp luật và quy định nội bộ hay không. Tuy nhiên, phương pháp này chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro khác nhau giữa từng tổ chức, lĩnh vực và nhóm khách hàng.

NHNN cho rằng điều này cũng hạn chế khả năng phân bổ nguồn lực thanh tra, kiểm tra vào những khu vực có nguy cơ cao hơn.

Từ năm 2025, cơ quan quản lý bắt đầu áp dụng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro. Theo đánh giá của NHNN, phương pháp này giúp nhận diện tốt hơn các đối tượng và lĩnh vực có mức độ rủi ro cao, qua đó ưu tiên nguồn lực cho công tác giám sát.

Tuy nhiên, cơ chế giám sát dựa trên rủi ro hiện vẫn ở giai đoạn đầu và chưa được triển khai đồng bộ.

Dữ liệu sẽ là nền tảng để nhận diện rủi ro sớm hơn

Điểm cốt lõi của dự thảo là xây dựng một hệ thống dữ liệu đủ rộng để cơ quan quản lý có thể đánh giá rủi ro thay vì chỉ kiểm tra việc tuân thủ quy định sau khi sự việc phát sinh.

Khi thông tin về cơ cấu sở hữu, lãnh đạo, mạng lưới hoạt động và các nhóm khách hàng được tổng hợp, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để xác định những tổ chức hoặc lĩnh vực cần được giám sát ở mức độ cao hơn.

Tuy nhiên, việc xây dựng cơ chế này cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng dữ liệu, tính chính xác của thông tin và khả năng cập nhật thường xuyên. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng để phương pháp giám sát dựa trên rủi ro có thể được triển khai đồng bộ trong hệ thống ngân hàng.

Nếu được hoàn thiện và ban hành, Thông tư mới sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý cho NHNN trong việc nhận diện, theo dõi và xử lý rủi ro rửa tiền theo từng mức độ, thay vì áp dụng một cách tiếp cận giống nhau đối với toàn bộ các tổ chức và nhóm khách hàng.