Jeff Bezos và nguyên tắc giúp Amazon không rơi vào “Ngày thứ hai”: Không đồng ý vẫn phải cùng hành động

Jeff Bezos từng cho rằng doanh nghiệp có thể đạt được những quyết định đúng nhưng vẫn thất bại nếu mất quá nhiều thời gian để hành động.

Để Amazon duy trì tốc độ của một startup ngay cả khi đã trở thành tập đoàn khổng lồ, Jeff Bezos đặt ra một nguyên tắc quản trị đơn giản: “Bất đồng và cam kết thực hiện”.

“Ngày thứ hai” là trạng thái doanh nghiệp bắt đầu trì trệ

Trong thư gửi cổ đông Amazon năm 2016, Jeff Bezos từng nhấn mạnh quan điểm rằng tại Amazon, mỗi ngày đều phải là “Ngày đầu tiên”.

Theo Bezos, “Ngày đầu tiên” đại diện cho tinh thần của một startup: luôn tò mò, chủ động, nhanh nhạy và không tự mãn với những gì đã đạt được. Ngược lại, “Ngày thứ hai” tượng trưng cho sự trì trệ.

Một doanh nghiệp bước vào “Ngày thứ hai” vẫn có thể đưa ra những quyết định chất lượng. Vấn đề là quá trình ra quyết định trở nên chậm chạp hơn khi tổ chức ngày càng lớn, nhiều tầng quản lý và có quá nhiều yếu tố cần cân nhắc.

Đây là một trong những bài toán khó nhất của các doanh nghiệp đang tăng trưởng. Khi quy mô nhỏ, một quyết định có thể được đưa ra và triển khai gần như ngay lập tức. Nhưng khi công ty lớn lên, việc tìm kiếm sự đồng thuận từ quá nhiều người có thể khiến tốc độ hành động giảm mạnh.

Với Bezos, tốc độ là một lợi thế cạnh tranh. Doanh nghiệp không thể biết chắc mọi kết quả trong tương lai, nhưng vẫn cần đưa ra quyết định đủ nhanh để tận dụng cơ hội.

Không phải quyết định nào cũng cần chờ 100% thông tin

Một trong những nguyên tắc Bezos đề cao là không nên áp dụng cùng một quy trình cho mọi quyết định.

Theo ông, nhiều quyết định trong doanh nghiệp thực chất là những quyết định “hai chiều” – tức có thể thay đổi hoặc đảo ngược nếu kết quả không như kỳ vọng. Với những quyết định dạng này, doanh nghiệp không nhất thiết phải mất quá nhiều thời gian để đạt được sự chắc chắn tuyệt đối.

Bezos từng cho rằng phần lớn quyết định nên được đưa ra khi người quản lý có khoảng 70% lượng thông tin cần thiết. Nếu chờ tới 90%, doanh nghiệp có thể đã bỏ lỡ cơ hội vì tốc độ hành động quá chậm.

Tư duy này dựa trên một sự đánh đổi đơn giản: trong nhiều trường hợp, chi phí sửa chữa một quyết định sai có thể thấp hơn chi phí của việc chần chừ quá lâu.

Thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn rủi ro, Amazon tìm cách phân biệt đâu là quyết định có thể sửa sai và đâu là quyết định cần thận trọng đặc biệt.

“Bất đồng và cam kết thực hiện” để không mắc kẹt trong tranh luận

Một trong những công cụ quan trọng nhất mà Bezos sử dụng là nguyên tắc “disagree and commit” – bất đồng nhưng vẫn cam kết thực hiện.

Trong một tổ chức lớn, việc các thành viên có quan điểm khác nhau là điều không thể tránh khỏi. Vấn đề nằm ở chỗ bất đồng không nên khiến cả đội ngũ mắc kẹt trong tranh luận vô thời hạn.

Theo nguyên tắc này, một người có thể công khai nói rằng mình không đồng ý với phương án được lựa chọn. Nhưng sau khi quyết định cuối cùng được đưa ra, họ vẫn phải cam kết thực hiện với toàn bộ trách nhiệm.

Điều này giúp tách hai vấn đề vốn thường bị trộn lẫn: quyền được phản biện và trách nhiệm thực thi.

Bezos từng mô tả tinh thần này bằng cách tiếp cận: “Tôi hiểu chúng ta bất đồng, nhưng anh có sẵn sàng đánh cược cùng tôi không?”. Khi không ai có thể biết chắc tương lai, việc tiếp tục tranh luận để tìm một đáp án hoàn hảo có thể không đem lại nhiều giá trị bằng việc đưa ra lựa chọn và bắt đầu hành động.

Amazon dùng nguyên tắc này ngay cả khi Bezos không đồng ý

Một ví dụ được Bezos chia sẻ liên quan đến việc Amazon Studios triển khai một chương trình mới.

Ông từng cho rằng dự án có sức hấp dẫn chưa rõ ràng, khó sản xuất, điều khoản hợp đồng không thực sự thuận lợi và Amazon còn nhiều cơ hội khác để lựa chọn.

Tuy nhiên, đội ngũ phụ trách lại có niềm tin mạnh mẽ vào dự án và muốn triển khai.

Thay vì tiếp tục yêu cầu họ thay đổi quyết định, Bezos lựa chọn nói rõ rằng ông không đồng ý nhưng vẫn cho phép đội ngũ thực hiện. Ông đồng thời bày tỏ kỳ vọng rằng chương trình sẽ đạt được thành công lớn.

Sau đó, thành quả của đội ngũ đã mang về cho Amazon Studios nhiều giải thưởng lớn, trong đó có 11 giải Emmy, 6 giải Quả cầu vàng và 3 giải Oscar.

Điều quan trọng trong câu chuyện không nằm ở việc Bezos đúng hay sai, mà ở cách một tổ chức có thể tiếp tục tiến về phía trước dù người lãnh đạo không hoàn toàn đồng thuận với quyết định.

Văn hóa tranh luận nhưng không thỏa hiệp vì “hòa khí”

Nguyên tắc này cũng được thể hiện trong văn hóa lãnh đạo của Amazon: các nhà quản lý được kỳ vọng phải đưa ra quan điểm, phản biện và bảo vệ điều họ tin là đúng.

Tuy nhiên, sau khi quyết định được đưa ra, họ phải tôn trọng lựa chọn chung ngay cả khi bản thân vẫn không thoải mái với kết quả.

Điều này tạo ra một ranh giới rõ ràng giữa “tranh luận trước quyết định” và “thực thi sau quyết định”.

Một tổ chức không có tranh luận có thể dễ rơi vào tư duy đồng thuận giả tạo. Nhưng một tổ chức tranh luận không có điểm kết thúc lại dễ rơi vào tình trạng trì trệ.

Với Amazon, “bất đồng và cam kết thực hiện” là cách giải quyết bài toán này: khuyến khích nhân viên nói lên quan điểm một cách thẳng thắn, nhưng khi đã quyết định thì toàn bộ đội ngũ phải cùng hành động.

Đây cũng chính là cách Bezos tìm cách giữ cho một tập đoàn khổng lồ không đánh mất tinh thần của “Ngày đầu tiên”: không ngại bất đồng, nhưng cũng không để bất đồng trở thành lý do khiến doanh nghiệp không thể tiến lên.