IEA cảnh báo hệ thống lọc dầu toàn cầu chạm giới hạn, giá dầu có thể chịu thêm áp lực

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo thị trường dầu mỏ toàn cầu đang tiến gần một ngưỡng rủi ro mới khi các cuộc xung đột tại Trung Đông và Ukraine đồng thời gây sức ép lên nguồn cung, vận tải và năng lực lọc dầu.

Trong báo cáo thị trường dầu hàng tháng công bố ngày 11/9, IEA  tiếp tục điều chỉnh giảm dự báo cung – cầu dầu năm nay. Cơ quan này cho rằng những cú sốc năng lượng liên tiếp đang khiến các “bộ đệm” của thị trường ngày càng thu hẹp, trong khi hệ thống lọc dầu toàn cầu đã bị kéo căng gần mức giới hạn.

Nguồn cung dầu toàn cầu có thể giảm 5,7 triệu thùng mỗi ngày

Theo IEA, nguồn cung dầu toàn cầu trong năm nay có thể giảm tới 5,7 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 6% so với năm trước. Con số này cao hơn đáng kể so với mức giảm 4% được cơ quan này dự báo trong báo cáo tháng 8.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là dòng dầu thô từ khu vực Trung Đông khó có thể nhanh chóng trở lại trạng thái bình thường. IEA nhận định nguồn cung từ khu vực này chỉ có khả năng phục hồi hoàn toàn từ năm sau, trong bối cảnh các cuộc xung đột vẫn chưa có dấu hiệu được giải quyết triệt để.

Điều đáng lo hơn nằm ở chỗ thị trường hiện không còn nhiều dư địa để hấp thụ thêm các cú sốc. Tồn kho dầu đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc cân bằng cung – cầu. Tuy nhiên, khi lượng dự trữ suy giảm, khả năng sử dụng tồn kho để bù đắp cho những gián đoạn nguồn cung mới cũng trở nên hạn chế.

IEA cảnh báo nếu tình trạng này tiếp diễn, thị trường dầu có thể nhanh chóng chuyển từ trạng thái căng thẳng sang thiếu hụt thực sự.

Nút thắt không chỉ nằm ở dầu thô

Điểm đáng chú ý trong cảnh báo mới của IEA là vấn đề không đơn thuần nằm ở lượng dầu được khai thác.

Ngay cả khi vẫn còn nguồn dầu thô trên thị trường, năng lực đưa dầu đến các nhà máy lọc và chuyển hóa thành nhiên liệu thành phẩm cũng có thể trở thành một điểm nghẽn. IEA cho rằng hệ thống lọc dầu toàn cầu hiện đã bị “kéo căng đến mức giới hạn”.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các sản phẩm như xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay. Nếu các nhà máy lọc dầu không thể hoạt động hoặc vận chuyển dầu thô bị gián đoạn, nguồn cung nhiên liệu thực tế đến người tiêu dùng vẫn có thể thiếu hụt, ngay cả khi lượng dầu thô trên giấy tờ chưa giảm tương ứng.

Nói cách khác, thị trường đang phải đối mặt với nhiều lớp rủi ro cùng lúc: nguồn cung dầu thô, năng lực lọc dầu, tồn kho và hệ thống vận tải biển.

Eo biển Hormuz trở thành điểm nghẽn đặc biệt nhạy cảm

Rủi ro vận tải cũng đang gia tăng khi giao tranh tái diễn tại eo biển Hormuz và khu vực Bab el-Mandeb trên Biển Đỏ.

Hormuz là một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới. Trong khi đó, Bab el-Mandeb đóng vai trò như một tuyến thay thế quan trọng đối với hoạt động vận tải qua khu vực.

Khi các tuyến hàng hải này bị đe dọa, doanh nghiệp vận tải có thể phải thay đổi hành trình, kéo dài thời gian vận chuyển và đối mặt với chi phí bảo hiểm cũng như chi phí logistics cao hơn. Những yếu tố này cuối cùng có thể được phản ánh vào giá dầu và giá các sản phẩm nhiên liệu.

Đây cũng là lý do một biến động địa chính trị tại Trung Đông có thể nhanh chóng lan sang thị trường năng lượng toàn cầu, ngay cả đối với những quốc gia không trực tiếp tham gia xung đột.

IEA đồng thời hạ mạnh dự báo nhu cầu dầu

Trong một nghịch lý đáng chú ý, IEA không chỉ hạ dự báo nguồn cung mà còn dự báo nhu cầu dầu năm nay giảm mạnh hơn.

Nhu cầu dầu toàn cầu được dự báo giảm 2,5 triệu thùng/ngày, cao hơn nhiều so với mức giảm 1,6 triệu thùng/ngày được đưa ra trong báo cáo tháng trước.

Triển vọng nhu cầu xấu đi phản ánh tác động của bất ổn địa chính trị đối với hoạt động kinh tế. Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc khiến kỳ vọng về một thỏa thuận ngừng bắn trở nên mong manh hơn. Trong khi đó, căng thẳng quân sự tiếp tục lan rộng tại các khu vực có vai trò quan trọng đối với chuỗi cung ứng năng lượng.

Nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tác động có thể không dừng ở thị trường năng lượng. Chi phí vận tải và sản xuất tăng có thể tạo thêm áp lực lên lạm phát, đồng thời làm suy yếu sức mua và hoạt động kinh tế.

Giá dầu đã tăng lên mức cao nhất 4 tháng

Cảnh báo của IEA được đưa ra trong bối cảnh giá dầu thế giới đã tăng mạnh trong tuần này.

Giá dầu Brent hiện lên khoảng 104 USD/thùng, trong khi dầu WTI ở mức khoảng 100 USD/thùng, đều là những mức cao nhất trong khoảng 4 tháng.

Đà tăng phản ánh việc thị trường đang nhanh chóng định giá lại rủi ro địa chính trị. Khi khả năng gián đoạn nguồn cung tăng lên, các nhà giao dịch có xu hướng cộng thêm phần “phí rủi ro” vào giá dầu, đặc biệt khi tồn kho và công suất lọc dầu không còn đủ dư địa để hấp thụ các cú sốc lớn.

Nếu xung đột tại Trung Đông tiếp tục kéo dài, thị trường sẽ phải đối mặt với một bài toán khó hơn: không chỉ tìm đủ dầu thô mà còn phải đảm bảo dầu có thể được vận chuyển và lọc thành nhiên liệu với tốc độ đủ nhanh.

Thị trường dầu đang thiếu “bộ đệm” để chống sốc

Thông điệp quan trọng nhất từ báo cáo mới của IEA là các bộ đệm của thị trường đang đồng thời suy yếu.

Tồn kho giảm khiến khả năng ứng phó với gián đoạn nguồn cung thấp hơn. Công suất lọc dầu bị kéo căng khiến khả năng tăng nhanh sản lượng nhiên liệu thành phẩm bị hạn chế. Trong khi đó, các tuyến vận tải chiến lược tại Trung Đông lại đứng trước nguy cơ gián đoạn.

Trong bối cảnh đó, bất kỳ cú sốc mới nào cũng có thể khiến giá dầu biến động mạnh hơn thông thường.

IEA vì vậy cho rằng tiến triển trong việc giải quyết các xung đột tại Trung Đông và Ukraine đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài, nguy cơ thị trường dầu thắt chặt hơn nữa sẽ gia tăng, đồng thời tạo sức ép ngược lên nhu cầu và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.