Tài chính Gen Z đang chứng kiến một bước ngoặt: thay vì chỉ dựa vào lương hàng tháng, thế hệ trẻ này ưu tiên đầu tư sớm và đa dạng thu nhập, tạo nền tảng vững chắc để giảm rủi ro tài chính và xây dựng tự chủ dài hạn.
Tài chính Gen Z đang chứng kiến một bước ngoặt: thay vì chỉ dựa vào lương hàng tháng, thế hệ trẻ này ưu tiên đầu tư sớm và đa dạng thu nhập, tạo nền tảng vững chắc để giảm rủi ro tài chính và xây dựng tự chủ dài hạn.
Trong vài năm gần đây, chuyển dịch hành vi tài chính của Gen Z đang tạo nên một xu hướng rõ nét: ưu tiên đầu tư từ sớm để giảm rủi ro phụ thuộc vào nguồn thu nhập đơn lẻ. Khác với thế hệ trước, Gen Z đối mặt với biến động kinh tế, áp lực chi phí sinh hoạt tăng và thị trường lao động cạnh tranh; vì vậy, tối ưu hóa tài chính cá nhân trở thành nhu cầu thiết yếu. Sự thay đổi này không chỉ phản ánh mức độ trưởng thành trong tư duy tiền bạc mà còn cho thấy Gen Z đang tiếp cận chiến lược tài chính dài hạn theo cách bài bản hơn.
Gen Z bước vào thị trường lao động trong giai đoạn kinh tế thế giới thiếu ổn định, lạm phát cao và thói quen tiêu dùng thay đổi nhanh. Chính bối cảnh này khiến họ nhận thức rằng chỉ dựa vào lương tháng là không đủ để đảm bảo an toàn tài chính dài hạn. Đồng thời, công nghệ tài chính (fintech) và các nền tảng đầu tư đơn giản hóa rất nhiều bước tiếp cận tài sản tài chính, giúp Gen Z dễ dàng xây dựng danh mục ngay cả khi thu nhập còn thấp.
Sự dịch chuyển này còn đến từ tâm lý muốn tự chủ sớm. Khi chứng kiến những rủi ro tài chính trong các biến động kinh tế gần đây, Gen Z quan tâm nhiều hơn đến việc tạo lớp “đệm tài chính”, qua đó giảm thiểu các cú sốc thu nhập hoặc mất việc.
Để minh họa rõ hơn, dưới đây là một ví dụ giả định về Minh (23 tuổi), nhân sự marketing với mức thu nhập hiện tại 14 triệu đồng/tháng. Minh dành 20% thu nhập để đầu tư, còn lại phân bổ cho sinh hoạt, tiết kiệm dự phòng và chi tiêu cá nhân.
Bảng 1: Phân bổ thu nhập hàng tháng của Minh
Cơ cấu này cho phép Minh duy trì lối sống ổn định nhưng vẫn đảm bảo có dòng tiền đều đặn đưa vào danh mục đầu tư.
Biểu đồ 1: Tăng trưởng danh mục đầu tư của Minh (giả định lãi suất kép 8%/năm)
Sau 5 năm, với mức đóng góp ổn định và lợi nhuận kép vừa phải, Minh đã sở hữu hơn 200 triệu đồng, trở thành nền tảng để tiếp tục đa dạng hóa dòng thu nhập từ các kênh mới.
Tư duy "đợi khi giàu mới đầu tư" ngày càng không còn phù hợp trong bối cảnh tài chính hiện đại. Với Gen Z, bắt đầu sớm là cách rút ngắn chênh lệch về tài sản trong tương lai. Khi dòng tiền đầu tư tích lũy theo thời gian, lãi kép sẽ đem lại hiệu quả tương đối lớn dù khoản vốn khởi điểm nhỏ.
Một điểm khác biệt khác là Gen Z ưu tiên đa dạng hóa ngay từ đầu. Họ thường lựa chọn kết hợp các tài sản như: quỹ mở, cổ phiếu bluechip, trái phiếu doanh nghiệp uy tín, vàng hoặc chứng chỉ tiền gửi. Sự phân tán này giúp giảm thiểu rủi ro và tránh phụ thuộc vào biến động của một thị trường đơn lẻ.
Bảng 2: Danh mục đầu tư mẫu cho Gen Z thu nhập trung bình
Việc sớm sở hữu danh mục đa dạng giúp Gen Z xây dựng nhiều nguồn thu nhập khác ngoài lương, giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.
Một trong những quan sát nổi bật ở thế hệ này là họ chủ động hơn trong việc tìm kiếm các dòng thu nhập bổ trợ. Các kênh phổ biến gồm làm thêm ngoài giờ, kinh doanh nhỏ, affiliate marketing, tạo nội dung số hoặc cho thuê tài sản cá nhân. Mặc dù giá trị từng nguồn có thể không cao trong giai đoạn đầu, nhưng cộng dồn lại chúng giúp tăng dòng tiền đầu tư, đồng thời mang lại sự linh hoạt trong quản lý chi tiêu.
Hành vi này có sự khác biệt so với thế hệ Millennials, vốn có xu hướng tập trung vào thu nhập chính. Gen Z lại hướng đến mô hình thu nhập “đan xen”, trong đó nguồn thu ổn định từ lương được bổ sung bằng các khoản thu biến động, giúp họ hạn chế rủi ro khi thị trường lao động thay đổi nhanh.
Giả định hai người cùng 25 tuổi, đầu tư cùng mức 2,5 triệu đồng/tháng nhưng bắt đầu ở hai thời điểm khác nhau. Người A (đầu tư sớm) bắt đầu năm 22 tuổi; người B (đầu tư muộn) bắt đầu năm 28 tuổi.
Bảng 3: Tổng giá trị danh mục sau 15 năm (giả định lãi kép 8%/năm)
Khoảng cách chênh lệch gần 310 triệu đồng cho thấy tác động rõ rệt của yếu tố thời gian. Đây là lý do vì sao tài chính Gen Z nhấn mạnh điều kiện “bắt đầu càng sớm càng tốt”.
Sự phát triển của công nghệ đóng vai trò quan trọng. Gen Z ưu tiên sử dụng ứng dụng tự động ghi chép chi tiêu, nhắc lịch đầu tư, theo dõi dòng tiền và quản lý danh mục. Song song đó, họ cũng tiếp cận kiến thức tài chính nhanh nhờ mạng xã hội và các cộng đồng đầu tư uy tín.
Môi trường tiêu dùng hiện đại cũng thúc đẩy Gen Z cân nhắc kỹ hơn trước các quyết định chi tiêu. Việc tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin khiến họ nhận ra tầm quan trọng của việc xây dựng nền tảng tài chính vững chắc, đặc biệt trong giai đoạn kinh tế bất ổn.
Xu hướng Gen Z chuyển sang đầu tư sớm phản ánh rõ mức độ trưởng thành của thế hệ này trong quản trị tài chính cá nhân. Thay vì kỳ vọng “lương tăng theo thời gian”, họ tập trung mở rộng các nguồn thu, nuôi dưỡng thói quen tiết kiệm – đầu tư đều đặn và tận dụng sức mạnh của lãi kép. Đa dạng hóa thu nhập không chỉ là lựa chọn mà đã trở thành chiến lược tài chính dài hạn cần thiết trong bối cảnh biến động kinh tế.
Trong tương lai, khi điều kiện thị trường thay đổi, những người trẻ đầu tư sớm và xây dựng tư duy tài chính kỷ luật sẽ sở hữu lợi thế đáng kể về tài sản cũng như sự tự chủ. Xu hướng này dự kiến sẽ còn lan rộng khi Gen Z trở thành lực lượng lao động chính trong những năm tới.
