MỸ NÓI KHÔNG CẦN CANADA, NHƯNG LẠI PHỤ THUỘC VÀO DẦU, ĐIỆN VÀ NGUYÊN LIỆU TỪ NƯỚC NÀY

Tổng thống Donald Trump khẳng định Mỹ "không cần Canada", nhưng thực tế hai nền kinh tế đang phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc. Từ dầu thô, khí đốt, điện, phân bón đến linh kiện ôtô, Canada đang giữ vai trò quan trọng trong nhiều chuỗi cung ứng của Mỹ.

🗣️ TRUMP: "CANADA CẦN CHÚNG TA"

"Chúng ta không cần Canada, họ cần chúng ta!", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social trong bối cảnh quan hệ thương mại giữa hai nước ngày càng căng thẳng.

Ngày 25/8, Canada công bố danh sách khoảng 700 sản phẩm của Mỹ sẽ chịu thuế nhập khẩu mới lên tới 50%, bắt đầu từ ngày 8/9. Đây là động thái đáp trả việc Mỹ áp mức thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada.

Ông Trump nhiều lần tuyên bố Mỹ không cần Canada, thậm chí cho rằng nếu không có Mỹ, Canada "không thể tồn tại".

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định thực tế phức tạp hơn nhiều. Hai nền kinh tế có mối liên kết sâu rộng và nếu chiến tranh thương mại tiếp tục leo thang, chính Mỹ cũng có thể chịu ảnh hưởng do phụ thuộc vào nguồn năng lượng, nguyên liệu và các chuỗi sản xuất từ Canada.

🛢️ MỸ PHỤ THUỘC LỚN VÀO DẦU CANADA

Canada hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ, chỉ sau Mexico. Tổng giá trị trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa hai nước đạt khoảng 872 tỷ USD trong năm ngoái.

Đúng là Canada phụ thuộc rất lớn vào thị trường Mỹ khi khoảng 3/4 tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này hướng sang Mỹ, tương đương gần 25% GDP.

Nhưng ở chiều ngược lại, Mỹ cũng có nhu cầu rất lớn đối với hàng hóa Canada, đặc biệt là năng lượng.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), dầu thô nhập khẩu từ Canada tương đương khoảng 20% tổng lượng dầu Mỹ tiêu thụ.

Phần lớn lượng dầu này được chuyển tới các nhà máy lọc dầu ở vùng Trung Tây Mỹ. Đây là những cơ sở được thiết kế để xử lý loại dầu nặng của Canada thành xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay.

Giá dầu nặng Canada cũng thường thấp hơn dầu chuẩn WTI của Mỹ, khiến nguồn cung này trở thành lựa chọn quan trọng đối với các nhà máy lọc dầu Mỹ.

⛽ Dù Washington áp thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, năng lượng vẫn được loại khỏi một số biện pháp thuế quan. Vì vậy, khoảng 4 triệu thùng dầu thô Canada vẫn được vận chuyển sang Mỹ mỗi ngày.

💰 THÂM HỤT THƯƠNG MẠI KHÔNG ĐƠN GIẢN LÀ "CANADA LẤY TIỀN CỦA MỸ"

Năng lượng cũng chính là nguyên nhân lớn khiến Mỹ chịu thâm hụt thương mại với Canada, vấn đề mà ông Trump thường xuyên chỉ trích.

Nhà Trắng cho rằng Canada đã tạo ra khoản thâm hụt khoảng 50 tỷ USD mỗi năm cho Mỹ trong suốt một thập kỷ.

Tuy nhiên, số liệu cho thấy phần lớn khoản chênh lệch này đến từ việc Mỹ mua năng lượng của Canada. Riêng năm ngoái, năng lượng chiếm khoảng 48,3 tỷ USD trong tổng thâm hụt.

Nếu loại phần năng lượng khỏi phép tính, Mỹ thực tế xuất siêu sang Canada.

Giáo sư Daniel Béland thuộc Đại học McGill vì vậy cho rằng tuyên bố Mỹ "không cần Canada" là "hoàn toàn sai", bởi nền kinh tế Mỹ phụ thuộc đáng kể vào dầu mỏ, khí đốt cũng như các chuỗi sản xuất liên kết với Canada.

⚡ KHÔNG CHỈ DẦU, MỸ CÒN CẦN ĐIỆN VÀ KALI

Canada cũng đóng vai trò quan trọng trong nguồn cung năng lượng khác của Mỹ.

Thủ tướng Mark Carney cho biết Canada cung cấp khoảng 99% khí đốt, 85% điện và 60% dầu thô nhập khẩu của Mỹ.

"🇨🇦 Tôi không nghĩ họ muốn chúng ta ngừng bán bất kỳ nguồn năng lượng nào trong số đó", ông Carney nói.

Điều này càng đáng chú ý khi Mỹ đang thúc đẩy xây dựng các trung tâm dữ liệu AI, vốn tiêu thụ lượng điện khổng lồ.

Ottawa từng đề nghị hỗ trợ Mỹ đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng bằng cách mở rộng công suất lưới điện, thông qua các dự án thủy điện và điện hạt nhân quy mô lớn.

Không dừng ở năng lượng, nông nghiệp Mỹ cũng phụ thuộc đáng kể vào Canada.

Hơn 80% lượng kali nhập khẩu của Mỹ đến từ Canada. Đây là nguyên liệu quan trọng để sản xuất phân bón cho những cây trồng chủ lực như ngô và đậu tương.

Ngay cả Đại sứ Mỹ tại Canada Pete Hoekstra cũng từng thừa nhận: "Chúng tôi cần kali."

⚠️ CANADA CÓ THỂ DÙNG NĂNG LƯỢNG LÀM "VŨ KHÍ"?

Sự phụ thuộc này đang làm dấy lên tranh luận tại Canada về khả năng sử dụng năng lượng và phân bón làm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán với Washington.

Thủ hiến Ontario Doug Ford cảnh báo tỉnh này có thể xem xét mọi phương án. Ontario hiện cung cấp điện cho khoảng 1,5 triệu hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ.

⚠️ Cựu Thủ hiến Alberta Jason Kenney cũng cho rằng Canada không nên loại trừ khả năng áp thuế xuất khẩu đối với dầu, nhiên liệu hoặc kali nếu Washington tiếp tục leo thang.

Ông cảnh báo một cuộc đối đầu mạnh hơn có thể gây tác động ngược đến nền kinh tế Mỹ, đặc biệt khi nước này chỉ còn khoảng hai tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ.

Tuy nhiên, Thủ hiến Alberta Danielle Smith phản đối ý tưởng này, cho rằng nó có thể trở thành "thảm họa" và gây thiệt hại nghiêm trọng cho chính nền kinh tế Canada.

🚗 CHUỖI ÔTÔ XUYÊN BIÊN GIỚI KHÓ TÁCH RỜI

Một trong những ví dụ rõ nhất về mức độ phụ thuộc lẫn nhau là ngành ôtô.

Mỹ và Canada đã xây dựng một chuỗi sản xuất tích hợp sâu, trong đó linh kiện có thể qua lại biên giới tới 6 lần trước khi một chiếc xe hoàn chỉnh được xuất xưởng.

Vì vậy, kế hoạch của ông Trump áp thuế 50% đối với ôtô, xe tải và linh kiện ôtô Canada từ đầu năm sau có thể gây tác động ngược đến chính các trung tâm công nghiệp Mỹ như Michigan và Ohio.

Các hãng xe Mỹ có thể phải trả nhiều tiền hơn cho nhôm, thép và linh kiện từ Canada. Chi phí sản xuất theo đó tăng lên, cuối cùng có thể được phản ánh vào giá bán xe tại thị trường Mỹ.

Mỹ và Canada rõ ràng không ở vị thế "một bên cần, một bên không cần". Hai nền kinh tế đã gắn kết qua năng lượng, sản xuất, nông nghiệp và thương mại đến mức việc cắt đứt đột ngột có thể gây tổn thương cho cả hai.

Trong trường hợp chiến tranh thương mại tiếp tục leo thang, câu hỏi không chỉ là Canada sẽ chịu thiệt hại bao nhiêu, mà còn là Mỹ có thể chịu đựng được bao lâu nếu nguồn cung thiết yếu từ người hàng xóm phía Bắc bị gián đoạn?