Doanh nghiệp Việt nguy cơ mất hơn 100 USD mỗi tấn thép xuất sang EU vì phát thải

Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu các mặt hàng phát thải lớn sang Liên minh châu Âu (EU) có thể phải chịu thêm chi phí hơn 100 USD mỗi tấn thép, thậm chí lên tới hàng nghìn USD với nhôm, nếu không kịp chuyển đổi xanh.

📉 Thép, nhôm đứng trước áp lực chi phí lớn

Tại hội thảo "Áp lực CBAM, ESG" diễn ra ngày 26/8, ông Hoàng Anh Dũng, Tổng giám đốc Công ty Intracom, cho biết doanh nghiệp Việt Nam có thể phải bù đắp hàng trăm đến hàng nghìn USD khi xuất khẩu các mặt hàng phát thải lớn sang châu Âu.

Theo mô hình tính toán dựa trên mức phát thải trung bình ngành của Intracom, doanh nghiệp chậm chuyển đổi có thể phải trả hơn 100 USD cho mỗi tấn thép xuất khẩu sang EU.

Với nhôm, mức chi phí có thể lên tới hàng nghìn USD mỗi tấn, do chênh lệch lớn giữa lượng phát thải thực tế và ngưỡng tiêu chuẩn của EU.

Cụ thể, trung bình mỗi tấn nhôm sản xuất tại Việt Nam phát thải khoảng 14 tấn CO2, trong khi ngưỡng tiêu chuẩn của EU chỉ hơn 1,4 tấn. Đối với thép, mỗi tấn sản phẩm trong nước phát thải khoảng 2,5 tấn CO2, gần gấp ba lần mức tiêu chuẩn được đưa ra.

Ông Dũng dẫn chứng, trong số các doanh nghiệp mà Intracom đang tư vấn, giá bán mỗi tấn nhôm khoảng 3.200 USD, trong khi thép ở mức 500-550 USD.

Nếu xuất khẩu 100.000 tấn thép sang EU, doanh nghiệp có thể phải chịu khoảng 300 tỷ đồng chi phí carbon, tương đương khoảng 20% giá trị đơn hàng. Với nhôm, tỷ lệ chi phí này thậm chí còn cao hơn.

🌍 CBAM tạo thêm sức ép lên doanh nghiệp xuất khẩu

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU chính thức được áp dụng từ đầu năm 2026, tập trung vào các nhóm ngành có mức phát thải cao như sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydrogen.

Theo cơ chế này, hàng hóa có lượng phát thải vượt ngưỡng sẽ phải mua chứng chỉ CBAM để bù đắp tương ứng. Giá chứng chỉ do Ủy ban châu Âu (EC) công bố theo quý và hiện ở mức trên 75 USD mỗi tấn CO2.

Đáng chú ý, CBAM không chỉ tác động đến sản phẩm hoàn chỉnh. Theo ông Dũng, cơ chế này còn có thể áp dụng với một số linh kiện, chẳng hạn ốc vít hoặc nẹp nhôm được sử dụng trong một sản phẩm xuất khẩu.

Việt Nam mới bắt đầu thí điểm sàn giao dịch carbon từ tháng 6, trước mắt với ba ngành gồm sắt thép, xi măng và nhiệt điện. Giá giao dịch hạn ngạch hiện khoảng 5 USD mỗi tấn CO2, chỉ bằng khoảng 1/15 giá carbon tại EU.

Tuy nhiên, lượng hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon trong nước hiện không được EU chấp nhận để bù trừ trực tiếp cho nghĩa vụ CBAM.

🏭 Chuyển đổi xanh dần trở thành điều kiện bắt buộc

Bộ Công Thương đang hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các chương trình đào tạo và kết nối nguồn vốn phục vụ chuyển đổi xanh.

Điều này khiến nhiều doanh nghiệp chưa xác định rõ ESG là gì, tiêu chí cụ thể đối với từng ngành ra sao và cơ quan nào có thẩm quyền xác nhận.

Theo Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư thuộc Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), tháng trước Hàn Quốc đã thông qua chính sách áp dụng CBAM và ESG vào hệ thống sản xuất. Các tiêu chuẩn này trước tiên được triển khai tại những tập đoàn lớn như Samsung, Hyundai, sau đó mở rộng tới các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn.

Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp nằm trong chuỗi giá trị của những tập đoàn này, trong đó có nhiều doanh nghiệp Việt Nam, sẽ phải từng bước thích ứng với các yêu cầu mới.

Khi các thị trường lớn ngày càng siết tiêu chuẩn carbon, chi phí phát thải đang trở thành một yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến giá thành và khả năng cạnh tranh của hàng Việt. Với những ngành có cường độ phát thải cao như thép và nhôm, chậm chuyển đổi có thể đồng nghĩa với việc mất một phần đáng kể giá trị đơn hàng vào chi phí carbon.