Tỷ phú AI sinh năm 1994: Bị sa thải là chuyện đáng mừng, vì đằng nào bạn cũng ghét công việc của mình

Aravind Srinivas, đồng sáng lập kiêm CEO Perplexity AI, cho rằng làn sóng sa thải do AI có thể mở ra một "tương lai huy hoàng", bởi nhiều người vốn không hài lòng với công việc hiện tại. Tuy nhiên, quan điểm này cũng đặt ra câu hỏi về khoảng cách giữa cơ hội mà AI tạo ra và rủi ro mà người lao động thực tế phải gánh chịu.

Aravind Srinivas, sinh năm 1994, là đồng sáng lập kiêm CEO Perplexity AI, công cụ tìm kiếm tích hợp trí tuệ nhân tạo được định giá hàng tỷ USD và đưa ông trở thành một trong những doanh nhân công nghệ trẻ đáng chú ý tại Silicon Valley.

Xuất hiện trên All-In Podcast, được ghi hình bên lề sự kiện Nvidia GTC và phát sóng vào cuối tháng 3/2026, Srinivas được hỏi về tác động của AI đối với thị trường lao động, đặc biệt là làn sóng cắt giảm nhân sự đang diễn ra tại nhiều doanh nghiệp.

Quan điểm của ông nhanh chóng gây tranh luận.

Srinivas cho rằng phần lớn mọi người không thực sự yêu thích công việc hiện tại. Vì vậy, việc AI tạo ra những thay đổi lớn trên thị trường lao động có thể đồng thời mở ra cơ hội để người lao động học cách sử dụng công nghệ mới và bắt đầu công việc kinh doanh riêng.

Ông thậm chí mô tả sự chuyển dịch lao động quy mô lớn này như một "tương lai huy hoàng".

Khoảng cách giữa "không thích công việc" và "bị mất việc"

Một trong những lý do khiến phát ngôn của Srinivas nhận nhiều phản ứng trái chiều nằm ở sự khác biệt giữa hai khái niệm: không hài lòng với công việc và mất việc ngoài ý muốn.

Thực tế, mức độ gắn kết và hài lòng với công việc của người lao động tại nhiều quốc gia đang ở mức thấp. Vì vậy, nhận định rằng nhiều người không thích công việc của mình không hoàn toàn thiếu cơ sở.

Tuy nhiên, từ việc không hài lòng với công việc đến việc cho rằng người lao động nên xem việc bị AI thay thế như một cơ hội lại là một bước nhảy khá lớn.

Một người chủ động nghỉ việc để tìm kiếm cơ hội mới hoàn toàn khác với một người bất ngờ bị sa thải, mất nguồn thu nhập, không có khoản dự phòng đủ lớn và phải đối mặt với tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt hoặc nghĩa vụ tài chính ngay lập tức.

Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở quyền lựa chọn.

AI có thể mở ra những cơ hội nghề nghiệp mới, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi người lao động đều có đủ thời gian, tài chính và kỹ năng để chuyển đổi ngay khi công việc hiện tại biến mất.

"Hãy khởi nghiệp" không phải lựa chọn dành cho tất cả

Giải pháp mà Srinivas đề cập là người lao động có thể tận dụng AI để học những kỹ năng mới và bắt đầu một công việc kinh doanh riêng.

Về lý thuyết, đây là một hướng đi đáng chú ý.

AI đang hạ thấp đáng kể chi phí để một cá nhân tạo sản phẩm, viết nội dung, phân tích dữ liệu, xây dựng phần mềm hay cung cấp nhiều loại dịch vụ trước đây cần cả một đội ngũ.

Tuy nhiên, khởi nghiệp vẫn đòi hỏi những nguồn lực mà không phải người lao động nào cũng có.

Đó có thể là vốn ban đầu, khoản tiết kiệm đủ để duy trì cuộc sống trong thời gian chưa có thu nhập, mạng lưới quan hệ, kỹ năng kinh doanh và khả năng chấp nhận rủi ro.

Với một người đang sống dựa vào tiền lương hàng tháng, lời khuyên "hãy bắt đầu công việc kinh doanh của riêng bạn" có thể rất khác so với một doanh nhân đã có nền tảng tài chính đủ mạnh để thử nghiệm nhiều ý tưởng.

Vì vậy, việc coi khởi nghiệp như một giải pháp phổ quát cho những người bị AI thay thế có thể bỏ qua một thực tế: khả năng chấp nhận rủi ro của mỗi người là khác nhau.

16 triệu doanh nghiệp mới và câu hỏi về quan hệ nhân quả

Sau những tranh luận xung quanh phát ngôn của CEO, Perplexity đưa ra một dữ liệu để bảo vệ quan điểm của ông.

Theo công ty, kể từ khi Perplexity ra mắt vào tháng 12/2022, người Mỹ đã nộp khoảng 16 triệu đơn đăng ký thành lập doanh nghiệp mới, góp phần đảo ngược xu hướng suy giảm kéo dài nhiều thập kỷ.

Con số này cho thấy tinh thần khởi nghiệp tại Mỹ đang có những thay đổi đáng chú ý.

Tuy nhiên, việc đặt hai hiện tượng cạnh nhau không đồng nghĩa chứng minh được quan hệ nhân quả.

Sự gia tăng số lượng đơn đăng ký doanh nghiệp tại Mỹ đã chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, từ đại dịch, các chính sách hỗ trợ kinh tế cho tới sự phát triển của nền kinh tế số và mô hình kinh doanh trực tuyến.

Do đó, rất khó kết luận rằng sự xuất hiện của một công cụ AI cụ thể là nguyên nhân chính tạo ra xu hướng này.

Quan điểm về AI của Srinivas không phải mới xuất hiện

Cũng cần nhìn nhận rằng đây không phải lần đầu Srinivas đưa ra những quan điểm mạnh mẽ về khả năng AI thay thế lao động con người.

Cuối năm 2024, ông từng đề xuất sử dụng AI của Perplexity để thay thế nhân sự tại New York Times trong bối cảnh nhân viên tờ báo này đình công.

Điều này cho thấy quan điểm của CEO Perplexity về khả năng AI thay thế một phần công việc của con người tương đối nhất quán.

Ở góc độ khác, việc một lãnh đạo công nghệ công khai quan điểm của mình cũng giúp cuộc tranh luận trở nên rõ ràng hơn. Thay vì né tránh tác động của AI, Srinivas trực tiếp đặt vấn đề rằng công nghệ này có thể làm thay đổi căn bản cách con người làm việc và kiếm sống.

AI sẽ tạo ra cơ hội, nhưng ai chịu chi phí chuyển đổi?

Tranh luận xung quanh Srinivas thực chất phản ánh một câu hỏi lớn hơn về tương lai của thị trường lao động.

AI chắc chắn có khả năng tạo ra những công việc mới, tăng năng suất và mở ra các mô hình kinh doanh mà trước đây khó thực hiện.

Nhưng quá trình chuyển đổi không diễn ra đồng đều.

Một kỹ sư phần mềm có thể học cách sử dụng công cụ AI và nhanh chóng nâng cao năng suất. Trong khi đó, một lao động bị thay thế trong một ngành có ít cơ hội chuyển đổi có thể cần nhiều năm đào tạo trước khi tìm được công việc mới.

Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc AI có tạo ra nhiều cơ hội hơn số việc làm bị mất hay không, mà còn là ai có khả năng tiếp cận những cơ hội đó và ai phải gánh chi phí trong quá trình chuyển đổi.

Đây cũng là thách thức lớn đối với các nhà quản lý và doanh nghiệp công nghệ khi nói về tương lai của AI.

Một nhận định có thể đúng về mặt thống kê rằng nhiều người không hài lòng với công việc hiện tại không đồng nghĩa với việc mất việc là điều họ mong muốn.

Ranh giới giữa "cơ hội mới" và "mất sinh kế" đôi khi nằm ở chính khả năng lựa chọn.

Và trong cuộc cách mạng AI, câu hỏi quan trọng có lẽ không chỉ là AI sẽ thay thế bao nhiêu công việc, mà còn là con người sẽ có những lựa chọn nào sau khi công việc đó biến mất.