Elon Musk đứng trước bài toán khó khi Tesla ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc

Tesla đang đứng trước một nghịch lý tại Trung Quốc: doanh số xe điện chịu sức ép lớn từ các đối thủ nội địa, nhưng chuỗi sản xuất, cung ứng và tham vọng phát triển robot hình người của công ty lại ngày càng gắn chặt với quốc gia này.

Tesla hụt hơi trong cuộc đua xe điện

Trong những năm gần đây, Tesla ngày càng gặp khó tại thị trường xe điện lớn nhất thế giới. Trong khi các hãng xe Trung Quốc liên tục tung ra sản phẩm mới, Tesla vẫn duy trì danh mục tương đối hạn chế với hai mẫu xe chủ lực.

Theo dữ liệu của Automobility, trong 7 tháng đầu năm 2026, Tesla bán được 266.204 xe tại Trung Quốc, giảm 12,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tổng doanh số xe chạy pin và hybrid cắm sạc tại Trung Quốc giảm 11,8%.

Thị phần trung bình của Tesla trong giai đoạn này ở mức 4,7%, tương đương cùng kỳ năm trước nhưng thấp đáng kể so với mức khoảng 8,7% vào năm 2023.

Việc thiếu một mẫu xe giá phải chăng được cho là một trong những nguyên nhân khiến Tesla bỏ lỡ phân khúc tầm trung, nơi các thương hiệu Trung Quốc như  Xiaomi đang cạnh tranh mạnh.

Tesla gần đây đã phải đưa ra các chương trình hỗ trợ giá, trong đó giảm trực tiếp 5.000 NDT cho khách mua Model 3 và 10.000 NDT cho Model Y nếu đặt xe trước ngày 30/9.

Nhưng Trung Quốc lại là mắt xích quan trọng của Tesla

Nghịch lý nằm ở chỗ, dù doanh số giảm, Trung Quốc vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống sản xuất toàn cầu của Tesla.

Gigafactory Thượng Hải được Tesla đưa vào hoạt động từ năm 2019 và đã trở thành một trong những cơ sở sản xuất chủ chốt của hãng. Trong 7 tháng đầu năm 2026, nhà máy này ghi nhận lượng xe xuất khẩu kỷ lục.

Mạng lưới nhà cung cấp rộng lớn và hiệu quả sản xuất được xây dựng qua nhiều năm giúp Tesla giảm chi phí và linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh giá bán.

Theo các chuyên gia, Trung Quốc hiện không còn đơn thuần là thị trường tiêu thụ đối với Tesla mà đã trở thành trung tâm sản xuất, cung ứng và ngày càng có vai trò trong hoạt động nghiên cứu, phát triển của hãng.

Robot Optimus khiến mức độ phụ thuộc càng rõ

Sự phụ thuộc này còn thể hiện rõ trong tham vọng phát triển robot hình người Optimus của Tesla.

Theo các nhà phân tích, phần lớn linh kiện phần cứng quan trọng của Optimus đến từ các đối tác Trung Quốc. Tesla hiện hợp tác với nhiều nhà cung cấp tại đây, trong đó có Sanhua, Tuopu và Leaderdrive.

Các doanh nghiệp này cung cấp những linh kiện quan trọng như bộ truyền động, bộ giảm tốc và các bộ phận giúp robot thực hiện chuyển động.

Brian Lee, nhà phân tích tại CLSA, cho rằng Tesla là công ty duy nhất trong nhóm 5 nhà phát triển robot hình người hàng đầu của Mỹ vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào chuỗi cung ứng phần cứng Trung Quốc.

Điều này đặc biệt quan trọng với mục tiêu của Tesla là đưa giá robot hình người xuống khoảng 30.000 USD. Theo các chuyên gia, chi phí sản xuất của nhà cung cấp Trung Quốc thấp hơn khoảng 30-40% so với nhiều đối tác bên ngoài Trung Quốc, giúp Tesla có lợi thế về giá.

Đất hiếm trở thành rủi ro mới

Mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc cũng khiến Tesla đối mặt với rủi ro về nguồn cung đất hiếm.

Trung Quốc hiện chiếm khoảng 70% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu và khoảng 90% công đoạn tinh chế. Đây là lợi thế quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ cao.

Elon Musk từng cho biết các hạn chế xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc đã ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất Optimus. Tesla sau đó phải làm việc với Bắc Kinh để xin giấy phép xuất khẩu.

Nếu nguồn cung từ Trung Quốc bị gián đoạn, Tesla có thể phải chuyển sang những nhà cung cấp như MP Materials của Mỹ hoặc Lynas của Australia. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở nguồn nguyên liệu mà còn ở năng lực tinh chế, lĩnh vực Trung Quốc đang chiếm ưu thế lớn.

Elon Musk phải cân bằng giữa kinh doanh và địa chính trị

Bài toán của Musk càng trở nên phức tạp khi quan hệ Mỹ - Trung ngày càng căng thẳng.

Tesla cần Trung Quốc để duy trì năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng, trong khi Washington ngày càng siết chặt các công nghệ có liên quan tới an ninh quốc gia.

Ở chiều ngược lại, SpaceX của Musk đang chủ động giảm sự hiện diện của công dân và linh kiện Trung Quốc trong hoạt động cũng như chuỗi cung ứng của mình nhằm bảo vệ các công nghệ nhạy cảm.

Điều này tạo ra sự tương phản rõ rệt giữa hai đế chế công nghệ của Musk: SpaceX ngày càng giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, trong khi Tesla vẫn chưa thể dễ dàng làm điều tương tự.

Trung Quốc cũng có lý do để giữ Tesla ở lại

Sự phụ thuộc không chỉ đến từ phía Tesla. Bắc Kinh cũng có động lực để duy trì sự hiện diện của hãng xe Mỹ.

Tesla từng được xem là biểu tượng cho chính sách mở cửa của Trung Quốc đối với các doanh nghiệp nước ngoài. Gigafactory Thượng Hải cũng trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái sản xuất xe điện của quốc gia này.

Trong bối cảnh nhiều thương hiệu ô tô nước ngoài đang gặp khó khăn tại Trung Quốc, Tesla vẫn được đánh giá là một trong số ít thương hiệu phương Tây còn duy trì được vị thế đáng kể.

Elon Musk cũng nhiều lần bác bỏ những đồn đoán về việc Tesla rời khỏi Trung Quốc. Trong khi đó, mẹ ông, bà Maye Musk, gần đây liên tục thể hiện thiện cảm với Trung Quốc trong chuyến thăm Thượng Hải.

Với Tesla, vấn đề hiện nay không đơn giản là có nên ở lại Trung Quốc hay không. Thách thức lớn hơn là làm thế nào để vừa duy trì lợi thế từ hệ sinh thái sản xuất và cung ứng tại đây, vừa giảm rủi ro khi căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gia tăng.

Đối với Elon Musk, đây có thể là một trong những bài toán chiến lược khó nhất mà Tesla phải giải trong những năm tới.